Vrijdag 02/12/2022

OpinieThomas L. Friedman

Je zou kunnen zeggen dat de Russische aanval op Oekraïne de echte Eerste Wereldoorlog is

Thomas L. Friedman - Vluchtelingen bij een waterput in een kamp in Tsjaad, vlak bij de Soedanese grens. Beeld RV
Thomas L. Friedman - Vluchtelingen bij een waterput in een kamp in Tsjaad, vlak bij de Soedanese grens.Beeld RV

Thomas L. Friedman is columnist bij The New York Times.

Thomas L. Friedman

Vladimir Poetin had natuurlijk nooit een goed moment kunnen kiezen voor zijn idiote onuitgelokte invasie van Oekraïne. Maar dit is wel een uniek slecht moment. Zijn oorlog leidt immers de aandacht en de middelen af die we nodig hebben om de klimaatverandering te bestrijden. En dit decennium is misschien onze laatste kans om haar impact te beperken en een rampzalige evolutie te vermijden.

Helaas heeft de oorlog in Oekraïne gevolgen voor de hele wereld. Want die wereld is kleiner dan ooit. We hebben zoveel mensen, plaatsen en markten met zoveel andere mensen, plaatsen en markten verbonden – en zoveel van de buffers weggenomen die ons van elkaars excessen isoleerden – dat een instabiliteit op één plek zich nu heel snel en heel ver kan verspreiden.

Daarom zou je kunnen zeggen dat de Russische aanval op Oekraïne de echte Eerste Wereldoorlog is. Twee derde van de mensen op de planeet kan hem nu op hun smartphone volgen. Vrijwel iedereen voelt de economische, geopolitieke en ecologische gevolgen. En die laatste zijn misschien het ergst.

Dat besef je het best door te praten met mensen die in sommige van de meest afgelegen ecosystemen van de planeet leven. Ik bedoel de inheemse gemeenschappen die diep in de laatste oerwouden van de wereld leven en ze beschermen. Vooral de megawouden zonder wegen, hoogspanningsleidingen, mijnen, steden en industriële landbouw. Die ongerepte wouden – in de stroomgebieden van de Amazone of de Congorivier, in delen van Canada, Rusland en Ecuador – zijn onmisbaar voor het leven op de planeet. Ze halen miljarden tonnen koolstofdioxide uit de lucht, filteren zoet water om te drinken en versterken onze weerbaarheid tegen de gevolgen van de klimaatverandering.

Die wouden en hun inheemse volkeren stonden al onder druk van mondiale economische krachten, maar Poetins oorlog heeft een kettingreactie van negatieve gevolgen uitgelokt. Rusland is een van de grootste producenten van kunstmest ter wereld. Het is de grootse uitvoerder van olie naar de wereldmarkten. Normaal exporteren Rusland en Oekraïne meer dan een kwart van de tarwe van de wereld, brood voor miljoenen mensen, naast gerst, zonnebloemolie en maïs. Vanwege de oorlog en de sancties tegen Rusland, zijn al die producten schaars geworden en zijn de prijzen enorm gestegen. Daardoor neemt overal de druk toe om ongerepte wouden te ontginnen, om er naar olie te boren, gewassen voor de landbouwindustrie te telen en vee te laten grazen.

Vorige week nodigde Nia Tero, een mondiale ngo die de inheemse volkeren van de bedreigde wouden steunt, mij uit als moderator van een debat met inheemse leiders die ter gelegenheid van de Week van het Klimaat naar New York waren gekomen. Nia Tero haalt statistieken aan die tonen dat de inheemse gebieden meer dan een derde van de ongerepte wouden van de planeet bestrijken. Ze herbergen vitale ecosystemen en een belangrijk deel van de biodiversiteit van onze wereld. De koolstof die het Amazonewoud vasthoudt, zal veel minder makkelijk in de atmosfeer vrijkomen dan die van andere, onbeschermde gebieden.

Hoe meer we deze wouden, turfgronden en vloedbossen verwoesten, hoe kleiner de kans dat we ook maar in de buurt zullen komen van het doel van het klimaatakkoord van Parijs, de beperking van de klimaatverwarming tot 1,5 graad Celsius boven de pre-industriële niveaus.

In 2020 won Nemonte Nenquimo de Goldman Environmental Prize voor haar juridische strijd voor de inheemse gemeenschappen in Ecuador, een van de tien meest biodiverse landen van de planeet. “Zij verkreeg een vonnis dat 200.000 hectare regenwoud in Amazonië en land van de Waorani tegen de oliewinning beschermde”, zei de jury van de prijs. “Nenquimo’s leiderschap en het proces hebben een juridisch precedent geschapen voor de inheemse rechten in Ecuador. Andere stammen hebben haar voorbeeld gevolgd om nog meer regenwoud tegen de oliewinning te beschermen.”

Een grote eer. Maar ze vertelt me dat, ondanks haar overwinning, de stijgende olieprijzen wegens de Oekraïense oorlog de wouden van haar inheemse gemeenschap weer onder druk zetten. “De olie zit in het woud en zij denken dat ons thuis de oplossing is.”

Zoals John Reid, de hoofdeconoom van Nia Tero, uitlegt: “De aanbodschok in Oekraïne en Rusland heeft overal ter wereld een vraagschok uitgelokt, ook in de ongerepte wouden, die grote potentiële leveranciers van landbouwproducten, goud, gas en hout zijn”.

Hindou Oumarou Ibrahim is een leider van de Mbororo, een pastoraal volk in Tsjaad. Het was al erg genoeg, zegt ze, dat het Tsjaadmeer ongeveer 90 procent van zijn water en veel van zijn soorten heeft verloren, maar nu vragen de mensen van haar gemeenschap haar ook waarom het meel en de brandstof zo duur zijn. “Rusland en Oekraïne liggen heel ver weg, waarom worden wij getroffen?” De mensen begrijpen niet hoe de schokgolf van een oorlog in Oekraïne zich zo ver kan uitbreiden dat ze zelfs Tsjaad bereikt.

“Toen de oorlog begon, vroeg men de Afrikaanse landen om partij te kiezen”, zegt Ibrahim. “Maar het enige wat ons bezighoudt, is dat we voedsel nodig hebben. De oorlog is voor ons allemaal een groot probleem geworden.” Ze voegt eraan toe dat ze nu overal ziet hoe Chinese bedrijven land voor industriële landbouw opkopen, wat een enorm probleem is voor haar pastorale volk.

“Voor de inheemse volkeren betekent het land alles”, schreef Ibrahim vorige week in een essay in de Mail & Guardian, een Zuid-Afrikaanse krant. “Het land is de bron van ons voedsel, ons onderdak, onze geneesmiddelen. Het ligt aan de oorsprong van onze cultuur en geschiedenis. Ontelbare generaties lang hebben we geleerd om goed op ons land te leven. We weten hoe we het moeten beschermen en herstellen. We voeden het in plaats van het te verwoesten.”

Jammer genoeg dulden sommige hebzuchtige leiders, zoals Braziliaans president Jair Bolsonaro niet dat inheemse volkeren kostbare hulpbronnen controleren. In Brazilië betreft dat meer dan 13 procent van het grondgebied, grotendeels ongerept woud. Vorig jaar kocht Brazilië voor 3,5 miljard dollar kunstmest van Rusland, een stroom die nu door de westerse sancties wordt beperkt. Toen de oorlog een schaarste aan kunstmest veroorzaakte, verklaarde Bolsonaro: “Deze crisis is een buitenkans voor ons. Onder het inheemse land liggen schatten verborgen.” Hij stelde meteen wetten voor om de ontginning van kalium in de inheemse wouden toe te laten, zodat Brazilië zelf meer kunstmest zou kunnen produceren.

En dan is er Oekraïne zelf. Volgens het Wereld Natuur Fonds had het voor de oorlog uitgestrekte oude bossen, “onaangeroerd door de mens”. Sinds de invasie heeft de Russische militaire activiteit “900 beschermde natuurgebieden” beschadigd, zei een verslag van de OESO in juli. “Dat is naar schatting 1,2 miljoen hectare of ongeveer 30 procent van alle beschermde gebieden van Oekraïne.”

Bovendien waren Rusland, Wit-Rusland en Oekraïne vorig jaar goed voor een kwart van de wereldwijde houthandel. Als gevolg van de oorlog en de sancties tegen Rusland hebben andere landen die hout produceren en exporteren hun milieureglementering versoepeld om de schaarste op te vangen. “Kort na de invasie in februari schorste Kiev een verbod op houthakken in beschermde bossen tijdens het voorjaar en de vroege zomer”, meldde The Financial Times. Het land had geld nodig voor de oorlog. “Milieugroepen vrezen dat die beslissing tot grote verliezen kan leiden in gebieden waar al veel illegaal gehakt werd en de bossen slecht worden beheerd.”

Reid merkt op dat in de voorbije vijftig jaar “landen samen grote vorderingen hebben geboekt om het milieu en zijn hoeders te beschermen. De Clean Air Act van 1970 in de VS is daar een voorbeeld van, net als de Braziliaanse grondwet van 1988, die de rechten erkende van de inheemse volkeren op de controle van het land dat ze al duizenden jaren beschermen. Sinds 1990 zijn de beschermde gebieden meer dan verdubbeld.” En nu begint één man zonder aanleiding een moordende oorlog in het hart van de graanschuur van de wereld en gaat alle geboekte vooruitgang op in rook, samen met de bossen.

Daarom is Poetins oorlog niet alleen een misdaad tegen Oekraïne en de mensheid. Hij is ook een misdaad tegen het huis dat we allemaal delen: de planeet aarde.

© 2022 The New York Times Company

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234