Woensdag 29/06/2022

MeningenJan Vanriet

Jazeker, er is nood aan een Vredesbeweging 2.0

Jan Vanriet, Leningrad Elegy, After the Bombing #2. Beeld Jan Vanriet
Jan Vanriet, Leningrad Elegy, After the Bombing #2.Beeld Jan Vanriet

Jan Vanriet (1948) is schilder en schrijver. Onlangs publiceerde hij de dichtbundel Pizza en de Dood en de roman Rovers.

Jan Vanriet

“Er komen zware sancties”, dreigde Joe Biden. Hoe Vladimir Vladimirovitsj hierop reageerde werd ons onthouden. Speelde Poetin pokerface of zapte hij naar een ijshockeywedstrijd?

Hier spreekt een kleine ervaringsdeskundige Algemene Wereldpolitiek: mijn eerste politieke crisis beleefde ik reeds in 1956. Indertijd werd rond het Suezkanaal een flink robbertje uitgevochten en tegelijk maakten plompe Sovjettanks in Hongarije een einde aan de volksopstand. Voor de eerste keer zag ik brandende scheepswrakken en de rook in de woestijn. In Boedapest bengelden mannen aan lantaarnpalen. Op barricaden zwaaiden wenende mensen met bebloede vlaggen.

Vijf jaar later vergrendelde Oost-Berlijn zich opeens achter snelbouw van beton, vluchtten verschrikte bewoners in de prikkeldraad. Het jaar daarop beefde de wereld toen de Sovjets kernraketten naar Cuba smokkelden en president Kennedy dreigde met de blokkade van het roerige eiland. Voor het beeldscherm hielden wij onze adem in, bevreesd voor een vernietigende confrontatie tussen de blokken van Oost en West.

En zo duikelde ons leven van de ene crisis in de andere. Na de moord op Kennedy erfde diens opvolger Lyndon Johnson de vreselijke guerrilla in Vietnam. Toen de strijd daar nog bitsiger werd, er napalm aan te pas kwam, zochten in vele hoofdsteden miljoenen de straat op, ontstond er een forse vredesbeweging die felle protestliederen zong, ‘We shall overcome’ als hymne van a new generation, with a new explanation. We scandeerden ‘Johnson moordenaar’, en omdat er maar geen einde kwam aan die vuile oorlog, en er in het Witte Huis inmiddels een politieke fraudeur zat, riepen we ‘Nixon moordenaar’.

Volgende mijlpaal. In 1968 maakten de troepen van het Warschaupact een einde aan de Praagse Lente. De twee dominante machtsblokken gingen zich nog meer verschansen achter hun egelstelling, alsmaar insluiten met een toenemende bewapening – zo leek Doomsday alsmaar dichterbij te komen. Maar opnieuw zocht het atoompacifisme de straat op, nu tegen het gigantische opbod aan vernietigingstuig; kruisraketten bleken ook in dit land opgesteld, en nogal geniepig ook. Gelukkig was er die plotse dooi, omschreven als ‘detente’, werden non-proliferatieverdragen gesloten en volgden de akkoorden van Helsinki over veiligheid in Europa. De ontspanning bleek van korte duur, in de jaren tachtig groeiden alweer fricties; opnieuw diende er gemobiliseerd en meermaals massaal gedemonstreerd: de grootste vredesbetoging ooit in 1983, meer dan 400.000 deelnemers met als slogan ‘verdomme tegen de bommen’. Gezond verstand overwon, bijna miraculeus, en de nieuwe Sovjetleider Gorbatsjov en zijn opponent Ronald Reagan sloten in Reykjavik een verdrag over ontwapening. Hun historische bijeenkomst werd beschouwd als het beginpunt van het einde van de Koude Oorlog, wereldleiders die tenminste probeerden een vertrouwensrelatie op te bouwen, zich niet lieten leiden door onvoorspelbaarheid en de grillen van hun ego.

“Er komen zware sancties”, dreigde Joe Biden. Er is dus iets loos... Maar de Belgische regering hoor je nauwelijks, behalve een obligate kloeke waarschuwing van Alexander De Croo voor ‘massieve gevolgen’; er gelden blijkbaar dwingender issues, kissebissen over een gascentrale in Vilvoorde bijvoorbeeld.

Jan Vanriet, Leningrad Elegy, The Wanderers. Beeld Jan Vanriet.
Jan Vanriet, Leningrad Elegy, The Wanderers.Beeld Jan Vanriet.

“We onderhouden nauw contact met onze bondgenoten”, zei de woordvoerster van het Witte Huis. Bondgenoten plegen collegiaal overleg. Wanneer dit beraad wegvalt en wordt vervangen door dwang, zelfs afpersing, spreekt men niet van bondgenoten of geallieerden, maar van vazallen of ondergeschikten, van volgelingen zonder soevereiniteit, sukkels die af en toe worden beloond met een gunst – bijvoorbeeld conciërge spelen over de hoofdkwartieren.

Het kan ook anders. Deze kleine ervaringsdeskundige Algemene Wereldpolitiek herinnert zich hoe in 1967 Pierre Harmel, de Belgische minister van Buitenlandse Zaken, een eigenzinnig rapport opstelde dat de geschillen met het Oostblok wilde overbruggen. Harmel broedde op een doctrine die probeerde te streven naar een natuurlijke relatie. Onder zijn leiding werd een empathische diplomatie gevoerd die meer ontspanning bracht binnen Europa; internationaal loofde men deze feeling voor het compromis, België leek een beetje een gidsland.

Momenteel valt van die durf weinig te merken, integendeel. De toenmalige vooruitziende blik ontbreekt, noch de verbeeldingskracht of de intellectuele moed om bruggen te bouwen, de gemoederen te sussen. Het ministerie van Buitenlandse Zaken kan zich bijgevolg beter meteen opheffen. Of zich beperken tot het naleven van visserijverdragen binnen de Benelux.

Het parlement misschien? Ach nee. In een opiniestuk meldde Peter De Roover, fractieleider van de N-VA in de Kamer, dat de probleemagenda ‘goed gevuld’ is: corona, klimaat, migratie, monopoliserende hightechgiganten, inflatiespook, grensverleggende technologieën. Nada buitenlandse politiek, geen aandachtspunt voor de volksvertegenwoordiging. Er is zelfs een oud-premier te vinden om mede de krijgssfeer op te poken; met zijn stoer taaltje lijkt hij ongegeneerd te postuleren naar de job van Jens Stoltenberg, baas van de NAVO.

Vandaag de dag heerst opnieuw de nood aan de krachtige stem van een sterke vredesbeweging. De bekommernis van velen om via betogingen en drukkingsgroepen het milieu en bijgevolg de planeet te redden is geweldig, maar dreigt te kort te schieten wanneer men geen oog heeft voor wat staat te gebeuren in de internationale politiek. Toenemende turbulenties tussen de Verenigde Staten en Rusland rond Oekraïne, machtsintriges in het Verre Oosten over Taiwan, waar China en opnieuw de VS neus tegen neus staan, losgeslagen verhoudingen in het Midden-Oosten: de internationale betrekkingen zijn hoog gestresseerd en bij de minste ontsporing dreigt een conflict op mondiale schaal met bijbehorende genocide. De milieuproblematiek lijkt dan kinderspel. Het opbod der sabelvreters, van de Masters of War in beide kampen, dient een halt toegeroepen te worden: ‘You lie and deceive /A world war can be won /You want me to believe.’ (Bob Dylan)

Jazeker, er is nood aan een vredesbeweging 2.0.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234