Dinsdag 22/10/2019

Opinie Geert Noels

Jambon I: noordelijke plannen, zuiderse begroting

Geert Noels Beeld Bas Bogaerts

Geert Noels is de auteur van Econoshock en Gigantisme.

Ik ben geen fan van nachtelijke vergaderingen. Het is een Belgische traditie geworden, en de werkstukken zijn dan meestal zoals examens na een nachtje door: onvoldoende. Maar wat dat betreft was mijn vrees ongegrond. Het regeerakkoord van Jan Jambon I is degelijk, en biedt aan alle deelnemers enkele duidelijke accenten. Of het een goed regeerakkoord is, hangt vooral af van je eigen politieke opinie. Samengevat zou ik stellen dat het qua beleid een eerder noordelijke inspiratie heeft, en qua financiering in lijn met de nieuwe wind in de eurozone een eerder zuidelijke strekking.

Het is makkelijk aan de zijlijn staan. Het is echter belangrijk rekening te houden met de omstandigheden waarin een akkoord moet worden gemaakt. Elk van de coalitiepartijen heeft de verkiezingen verloren, en voor elk van de drie zijn de twee andere een belangrijke concurrent bij de volgende verkiezingen. Tevens blaast de hete adem van een vierde in de nek, en wil men niet dat zij de inhoud van het akkoord zouden toejuichen… En dan is er nog de federale context, waar de urgentie om een regering te vormen rechtevenredig groeit met de tegenstellingen tussen de mogelijke kandidaten. In die context hebben de onderhandelaars de moed gehad om een akkoord te maken. Zelf zou ik eerder voor de strategie van Rutte I hebben gekozen: eerder een kortere tekst met globale krijtlijnen, dan een 300 pagina’s tellend akkoord dat leest als een huwelijkscontract van partners die elkaar wantrouwen en bij elke stap naar het werkstuk zullen teruggrijpen.

Eerst slechter, dan pas beter

Het is duidelijk dat ze alle drie een sterke consensus delen over onderwijs: de lat moet hoger, het beroep van leerkracht moet opgewaardeerd, de malaise van dilutie moet stoppen. De maatregelen ogen degelijk, maar de regering moet beseffen dat resultaten lang op zich zullen laten wachten. Het volgende PISA-rapport zal eerst nog slechter worden voor het verbetert. Helaas. Onderwijs is een investering op minstens vijftien jaar. Beslissingen van evenveel jaren geleden werken nog altijd vandaag door.

De maatregel van de woonbonus is noodzakelijk, maar moeilijk uit te leggen. Een woonbonus duwt woningprijzen hoger, en is dus alleen virtueel een stimulans voor gezinnen. Het is moedig om dit op de schop te zetten, want het zal stemmen kosten, tot men inziet dat het economisch steek houdt. Hetzelfde kan gezegd worden van de jobbonus, een moedige zet om werken aan te moedigen. De maatregelen rond integratie zijn een antwoord op de ruk naar rechts in de verkiezingsuitslag, en geïnspireerd door noordelijke landen met dikwijls sociaal-democratische inslag.

Vlaanderen investeert veel in innovatie en ontwikkeling en de economie in bredere zin. Maar het moet waakzaam blijven dat deze vele centen goed verdeeld worden, en met voldoende afstand van lobby en historisch verankerde belangen wordt verdeeld. Hetzelfde geldt voor de belangrijke bijkomende inspanning in de zorgsector. Meer is niet altijd beter. Vlaanderen moet opletten om de efficiëntie van de ingezette middelen kritisch te blijven bekijken, of het laat een eigen sociale zekerheid uitdijen die het moeilijk blijft hebben om schrijnende kinderarmoede en kansarmoede effectief te bestrijden niettegenstaande meer middelen.

Geen leiders maar volgers

Het klimaathoofdstuk is dan weer met de handrem op. Uit schrik voor de economische gevolgen, worden maatregelen uitgesteld die later economische troeven kunnen worden. Kijk naar Duitsland, dat te lang heeft gewacht om zijn industrie te hervormen. De keuze voor waterstof is positief bijvoorbeeld, maar heilige huisjes werden gespaard. We missen een kans om onze ruimtelijke wanorde aan te pakken, en vervuilers meer te laten betalen. De bosambities zijn er, maar op veel te lange termijn. Qua milieu en klimaat missen we een kans om leiders te worden in plaats van volgers. Dat zal op lange termijn welvaart kosten.

De financiering van al deze plannen kostte uiteindelijk heel wat moeite. Dat de investeringen buiten de gewone begroting worden gehouden is logisch. Maar Vlaanderen doet dit al heel lang voor milieu en sociale huisvesting. Ook grote infrastructuurwerken worden uit de gewone begroting gelicht. Maar de financiële draagkracht wordt hiermee op de proef gesteld, en we zullen zien of Moody’s de enkele dagen geleden verstrekte excellente Aa2-rating zal behouden. In de commentaar van het rapport van 27 september 2019 werd al een schot voor de boeg gelost. De begroting is nu al te optimistisch opgemaakt gegeven de opkomende recessie in de Duitse industrie. Deze begroting is daarom een trendbreuk met bijna 30 jaar Vlaamse traditie van strenge orthodoxie en langetermijnplanning. In dat opzicht gaat het mee met de draaiende begrotingswind in Europa die nu vol vanuit het zuiden waait.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234