Zaterdag 24/10/2020

AnalyseBart Eeckhout

Ja, Maggie De Block had ontslag verdiend. Maar er is meer

Toenmalig minister Maggie De Block (Open Vld) . Beeld Photo News

Natuurlijk had Maggie De Block (Open Vld) als bevoegd minister ontslag moeten nemen nadat bleek dat de strategische voorraad mondmaskers vernietigd werd. Dat is lang niet de enige les die uit de penibele mond­masker­saga te trekken valt. Hoofdredacteur Bart Eeckhout analyseert de politieke week.

Eerst maar even de eenvoudigste vraag. Had Maggie De Block ontslag moeten nemen als minister van Volksgezondheid toen bleek dat de strategische voorraad chirurgische mondmaskers vernietigd was wegens overschreden houdbaarheidsdatum en de stock niet eens vervangen werd? Uiteraard.

Om tot dat besluit te komen was de boeiende en bijwijlen onthullende reconstructie van de collega’s van Pano (VRT) van woensdag niet eens nodig. Het Franstalige blad Le Vif openbaarde op 23 maart (!) dat minister De Block de inmiddels befaamde strategische stock had laten vernietigen. Toen al wisten we dat de minister uit besparingsoverwegingen ook nog eens had nagelaten een nieuwe voorraad aan te leggen. Een ontslag had dan al kunnen en eigenlijk moeten volgen.

Bart Eeckhout.Beeld DM

In Nederland is het simpel: na zo’n ontdekking moet het verantwoordelijke regeringslid opstappen, klaar. Meerdere ministers zagen er recentelijk hun mandaat verloren gaan nadat gebleken was dat ze het parlement onzorgvuldig of onjuist hadden ingelicht door fouten in de administratie.

Die – correcte – politieke deontologie geldt in België niet meer. Het is het gevolg van de particratische tendens om minister­portefeuilles almaar meer als eigendom van een partij te beschouwen. Pas als de schade voor de partij niet meer te overzien is, wordt het touwtje van een bungelende minister losgeknipt. Zie: Joke Schauvliege (CD&V).

Tekenend is het excuus van De Block in Pano dat als ze voor elke operationele actie zelf verantwoordelijkheid moet nemen, ze evengoed de “kazernes kan gaan dweilen”. We zijn met de bestuurlijke mores inderdaad bijna zover dat een minister in functie pas wil aftreden als hijzelf gefilmd wordt bij het salueren met een Hitler­groet in een politie­cel, als u ons dat cynisme even vergeeft.

Flauwe uitvlucht

Overigens is De Block als minister wel degelijk zelf politiek in de fout gegaan. Dat gebeurde toen ze in het begin van het jaar naliet om de Kamer correct in te lichten over de verdwenen mondmasker­stock na specifieke vragen daarover van PVDA en N-VA. In een parlementaire democratie is dat geen lichte overtreding.

Laat het oordeel van de geschiedenis daar gerust vernietigend over zijn, maar nu doet het er nog weinig toe. De nieuwe regering is vertrokken, zonder Maggie De Block. Relevanter vandaag is de kwestie hoe het mogelijk is dat de voorraad überhaupt vernietigd kon worden. Dat het publiek er voor corona nooit over gepiept heeft, is een flauwe uitvlucht. Bij vorige epidemieën (Mexicaanse griep, ebola) is gebleken hoe nuttig de stock kan zijn. Elke gezondheids­expert had moeten weten dat die maskers een cruciale schakel zijn in een pandemie­noodplan, ook al heb je ze niet meteen nodig. Hoe kon iemand op het onzalige idee komen om juist daarop een (bescheiden) besparing te realiseren?

Het antwoord op die vraag voert ons terug naar de vorige grote catastrofe in dit land, de terreur­aanslagen in Zaventem en Brussel in maart 2016. In de nasleep daarvan moest de toenmalige minister van Mobiliteit, Jacqueline Galant (MR), uiteindelijk toch ontslag nemen, omdat ze, ondanks alarmerende rapporten, bespaard had op de beveiligingsdiensten op de luchthaven. Geld dat voor die post bedoeld was, had ze elders besteed.

Wat die twee bestuurlijke ‘fouten’ met elkaar verbindt, is de vaststelling dat de overheid er maar uiterst moeizaam in slaagt om haar kerntaken te vervullen. Concreet: de bescherming van haar burgers. Dat heeft meer om het lijf dan het posteren van soldaten in stads­centra. Tot die beveiligingsplicht behoort dus ook het bewaren van medisch beschermingsmateriaal en het beveiligen van grote publieke ruimtes. Als je daarop beknibbelt, loop je risico’s die, achteraf, niet te verantwoorden vallen.

Niet pijnloos

Op de politiek-economische rechterflank leidt die bittere vast­stelling tot het enigszins paradoxale pleidooi om nog meer te besparen op het overheids­apparaat. Want betalen we dan niet genoeg belastingen om een betere dienstverlening te mogen eisen? Zo eenvoudig ligt het niet. Wie objectief kijkt naar de staat van het federale overheidsapparaat – van spoor- tot leger­infrastructuur – zal een vaak armtierige werking aantreffen.

Het klopt natuurlijk wel dat een staat met een overheidsbeslag op Belgisch niveau moeilijk ‘kapot­bespaard’ kan zijn. Hoe kan het, ondanks dat beschikbare belasting­geld, dan toch dat juist die kerntaken, die vaak over veiligheid en bescherming gaan, beknot worden? Omdat dat vaak de eenvoudigste sluitposten zijn wanneer de begroting afgesloten dient te worden. Mondmaskers mopperen niet.

In de aanloop naar de verkiezingen van 2019 publiceerde deze krant in samenwerking met econoom Andreas Tirez een onderzoeks­reeks over de vraag waar de staat zijn geld aan besteedt en waar, bijgevolg, bespaard zou kunnen worden. Het antwoord bleek nog zo eenvoudig niet. Hou je met alle variabelen rekening, dan geeft ons land eigenlijk maar op twee posten structureel meer uit dan vergelijkbare buurlanden: economische subsidies en het veel­lagige staats­apparaat. Zelfs daarin snijden lukt niet pijnloos. Economische subsidies ondersteunen vaak precaire tewerk­stelling. Denk aan premies voor nacht­arbeid of dienstencheques.

De knoop zit ’m erin dat ons land een beetje alles wil zijn. Het wil én een genereuze welvaarts­staat zijn én een kampioen van herverdeling én een subsidie­verstrekker voor de werkende middenklasse én een federaal ontdubbelde staat. Alles samen kost dat verdraaid veel geld, waar ook fel om gelobbyd wordt. Het leidt ertoe dat België een arme, schuld torsende staat heeft en relatief welvarende burgers. Dan komt een stapel mondmaskers, de beveiliging van de luchthaven of een adequaat trein­remsysteem bij overheidsbesparingen snel in het vizier – met tragische afloop.

Het is een probleem waar ook de pas aangetreden regering voor staat. Ook zij belooft gulle uitgaven te compenseren met besparingen op het eigen apparaat. Ook nu weer valt te vrezen dat een slimmerik in de administratie hoopt dat er wel ergens een miljoentje af te schrapen valt van een beveiligings­procedure, zonder dat iemand er wat van merkt. Dat lukt, tot het noodlot toch weer toeslaat.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234