Woensdag 03/06/2020
Sien Winters (l.) en Mercedes Van Volcem.

InterviewWellesnietes

Is woningbezit stimuleren echt een oorzaak van groeiende ongelijkheid?

Sien Winters (l.) en Mercedes Van Volcem.Beeld Bob Van Mol

Een voor- en tegenstander gaan in duel over een hot issue. Deze week: het westerse woonbeleid zorgt voor toenemende sociale ongelijkheid, schrijft The Economist. Is dat zo? 

Sien Winters: ‘Voor lage inkomens is een woonlening te zwaar, zelfs met fiscale steun’

Er is in België altijd veel belang gehecht aan eigen­woning­bezit, zegt Sien Winters, onderzoeks­leider wonen bij HIVA. ‘Daar waren goede redenen voor, maar het heeft ook kwalijke gevolgen.’

“Woningbezit wordt gezien als een veilige vorm van sparen voor het pensioen. Wie met pensioen gaat, heeft het huis afbetaald en moet bijgevolg geen huur betalen. Zo blijft een goed inkomen over. Zo redeneert ook de overheid al heel lang. Sinds jaar en dag wordt er ingezet op fiscale voordelen en subsidies om ook de lagere inkomensklasse aan een woning te helpen.

“Helaas kan niet iedereen eigenaar worden. De groep die moet blijven huren, heeft een zeer hoog armoede­risico. Dat is des te meer het geval als de pensioenen er rekening mee houden dat mensen een huis hebben.

“De overheid besteedt daarom grote bedragen aan steun voor het kopen van een woning. Veel van dat geld komt bij de midden- en hogere inkomens terecht. Globaal gezien hebben we allemaal een groter budget om aan een woning te spenderen dan in de jaren 70, omdat de inkomens hoger zijn, de intrest lager is en de overheid een fiscaal cadeau geeft. Maar dat heeft de huizenprijzen ook doen stijgen. De subsidie komt dus bij de verkoper terecht en niet bij de koper. En ze gaat vooral naar de 40 procent hoogste inkomens. Gezinnen met de laagste inkomens kunnen er niet van genieten, omdat een lening te zwaar weegt, zelfs met steun. Het is dus goed dat de woonbonus recentelijk is afgeschaft.

“In de praktijk zien we ook dat goedkopere woningen in verhouding meer in prijs zijn gestegen dan duurdere. Zo hebben ze mogelijk tot toenemende ongelijkheid geleid.

“Dus blijven velen uit de lagere inkomens een leven lang huren. En ook dan worden ze benadeeld. Het kadastraal inkomen van woning­eigenaars wordt vrijgesteld in de personenbelasting. Huurwoningen daarentegen worden wel belast. De verhuurder moet dat bedrag ophoesten, maar die rekent dat uiteraard door aan de huurder.

“Daarnaast zijn er nog redenen waar­om eigen­woning­bezit de heilige graal niet is. Wie een woning koopt, is erg honkvast en verhuist minder snel. Voor jongeren gaat dat ten koste van tewerkstelling, met gevolgen voor de economie. Van de ouderen hebben er veel gebouwd in een verkaveling ver van het centrum. Ze missen nu de voorzieningen en zorg van een kern. Bovendien zijn veel van die huizen te groot voor hen en verslinden ze energie. De prijs van zo’n woning volstaat vaak niet om een goed appartement in het centrum te kopen. Zo zitten ze als het ware gevangen in hun huis.

“Door de bevolking aan te zetten om eigenaar te worden, neemt ook de hypotheek­schuld in het nationaal inkomen toe. Dat overmatige hypotheek­schuld een risico betekent voor de economie, weten we sinds de econo­mische crisis van 2008.

“Bovendien zijn de voordelen die aan woning­bezit worden toegeschreven niet altijd waar. Zijn eigenaars betere bewoners? Engageren ze zich meer voor de buurt? Daar bestaat geen bewijs voor. Omgekeerd zelfs: eigenaars hebben vermoedelijk meer last van nimby (not in my backyard of niet in mijn achtertuin, red.). Als er een sociale woonwijk komt of de zon dreigt te verdwijnen door hoogbouw, zal een eigenaar sneller in het verweer gaan uit angst dat de waarde van zijn huis daalt.

“Om de sociale ongelijkheid tegen te gaan, moet de overheid huurders en eigenaars gelijker behandelen. Niet alleen via subsidies, maar ook via belastingen. Daarnaast moet de steun gaan naar wie die echt nodig heeft. Tot slot moeten er aantrekkelijke alternatieven komen voor het eigen huisje-tuintje op de buiten.” 

Mercedes Van Volcem: ‘Een eigen woning verwerven haalt mensen uit de armoede’

‘De Vlaming is geboren met een baksteen in de maag,’ weet Vlaams Parlementslid Mercedes Van Volcem (Open Vld), ‘en dat is een hoeksteen van vooruitgang in onze samenleving.’

“Het eigen­woning­bezit is een goede zaak en moet worden aangemoedigd. We hebben in Vlaanderen een specifieke markt waar 70 procent van de bevolking een huis heeft. Slechts 30 procent huurt, waaronder een deel op de sociale huur­markt. Dat is het resultaat van werken en vooruitgang. Daarom is het eigen­woning­bezit een groot succes van Vlaanderen.

“Het is namelijk onze laatste persoonlijke sociale zekerheid. Na 20 tot 25 jaar moet je niet meer betalen voor een dak boven je hoofd. Je krijgt meer financiële ademruimte. En als het toch slecht gaat, kan de woning verkocht worden. Daar houden verkopers doorgaans wel iets extra aan over.

“Vooral voor gepensioneerden maakt die eigen woning een groot verschil. Aangezien ze geen huurkost moeten betalen, blijft er een mooie som pensioen­geld over. Die is in de meeste gevallen voldoende om van te leven.

“Ik begrijp dat het voor lage inkomens een probleem kan zijn om een eigen woning te verwerven. Die mensen moeten de lening voor een huis of appartement met een kariger loon afbetalen. Maar het blijft de moeite om die investering te doen. Het zorgt voor sociale mobiliteit uit armoede. Soms zelfs al in één generatie. Ik ben zelf opgegroeid in een sociale woning. Ik woonde er tot mijn 22 jaar. Maar ik ben er wel op vooruitgegaan. Ouders die levens­lang huren, kunnen op het einde van de rit niets aan hun kinderen doorgeven. De verkoop­opbrengst van een huis, zelfs al is dat een sociale woning, geeft kinderen toch een mooie erfenis.

“Daarom was ik ook altijd voorstander van de regeling waardoor huurders hun sociale woning konden kopen. Het idee is jaren geleden afgevoerd – en ligt voor alle duidelijkheid niet terug op tafel – maar gaf lagere inkomens wel betere vooruitzichten op de aanschaf van een eigen woonst.

“Ik begrijp dat sociale huisvestingsmaatschappijen dat systeem niet genegen waren. In appartementsgebouwen was het niet makkelijk om te renoveren als de ene bewoner eigenaar is en de andere huurt. Dat vertraagde de dynamiek. Toch blijft het voor vrijstaande woningen nog altijd een valabele oplossing, om iedereen die sociale zekerheid te bieden.

“Maar is dat idee zaligmakend? Allerminst. Armoede en sociale ongelijkheid komen voort uit een samenloop van omstandigheden en verschillende actoren, zoals: een slechte gezondheid, alleen­staande ouder zijn, een faillissement of simpelweg brute pech.

“Als een eigen woning écht niet tot de mogelijkheden behoort, voel ik wel iets voor een huur­bonus. Een beetje zoals de woonbonus die eerder dit jaar werd afgeschaft. Mensen uit de lagere inkomens­klasse zouden een stuk van hun huur fiscaal kunnen aftrekken. Hoe meer je verdient, hoe kleiner dat bedrag zou worden. Zo kan iedereen geld opzij­zetten om uiteindelijk toch een woning te kopen. Ook voor pas afgestudeerden die uit huis gaan, is zo’n bonus mooi meegenomen.

“Volgens mij werkt dat beter dan de huur­premies die nu verdeeld worden. Dat geld is te veel gebonden aan het huidige inkomen van de ontvangers. Zij komen dus minder op de arbeids­markt terecht, omdat hun inkomen dan te veel stijgt en ze zo die premie verliezen. Dat systeem motiveert mensen niet om weer aan de slag te gaan. En belemmert zo de sociale mobiliteit.

“De sociale ongelijkheid en armoede moeten worden opgelost. Maar daarom moeten we goede eigenschappen van onze maatschappij niet elimineren of mensen uit de midden- en hogere klasse benadelen. De Vlaming is geboren met een baksteen in de maag, en het is een hoeksteen van vooruitgang in onze samenleving.” 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234