Zondag 20/10/2019

Column

Is Lucebert nu van zijn voetstuk gevallen na een dwaling als jongeling?

Ilja Leonard Pfeijffer Beeld Jef Boes @ Intitials LA

Ilja Leonard Pfeijffer is schrijver van La Superba  en Brieven uit Genua.

Het genre van de schrijversbiografie zou eigenlijk verboden moeten worden. De schrijver of schrijfster in kwestie is een leven lang toegewijd geweest aan de constructie van oeuvre, waarin zo precies mogelijk gezegd wordt wat er te zeggen valt, waarin over elke letter en komma is nagedacht, en waarin het zompige, onvolmaakte leven vol misverstanden, vergissingen en grillen is gesublimeerd tot de essentie, en dan komt er na zijn of haar dood een beroepspeuteraar met een bril en aktetassen onder het mom van een eerbetoon uitgebreid vivisectie verrichten op die gebrekkige levenswandel vol dwalingen en toevalligheden om datgene aan het licht te brengen wat door het oeuvre is toegedekt. Het werk heeft het leven vervangen, maar de biograaf pulkt het weer onder het werk vandaan. Daarmee bewijs je het werk geen dienst. Daar komen ongelukken van.

Dat is nu gebeurd met Lucebert, de keizer der dichters, de stralende morgenster van de Nederlandse poëzie, ziener, profeet en kraaier van oproer, de zanger, de grootste (DM 8/2). De biograaf Wim Hazeu heeft ontdekt dat hij in zijn jongensjaren sympathie koesterde voor de nazi’s. Hij ging vrijwillig werken in een munitiefabriek in Duitsland en ondertekende zijn enthousiaste brieven naar huis met ‘Heil Hitler.’

En nu vragen ze aan mij wat we hiervan moeten vinden. Lucebert is altijd mijn grote held geweest, dat heb ik nooit onder stoelen of banken gestoken. Is hij nu van zijn voetstuk gevallen?

Toen hij met de nazi’s dweepte, was hij een jaar of negentien. Al zijn poëzie is van na de oorlog en daarin vind je geen spoor van de eerdere extreemrechtse voorkeuren. Integendeel. Zijn gedichten zijn vaak extreem links geëngageerd. Met zijn ‘Brief aan de gemartelde bruid Indonesië’ nam hij stelling tegen de politionele acties. Om maar een voorbeeld te noemen.

Persoon en werk scheiden

Ik ben altijd een groot bewonderaar geweest van de poëzie van Lucebert en dat blijf ik onverminderd, want aan zijn gedichten is door de onthulling bij mijn weten geen letter veranderd. Misschien is dat genoeg. Misschien is hiermee alles gezegd.

In het algemeen heb ik altijd gevonden dat je de persoon van zijn of haar werk moet scheiden. De grootste klootzakken hebben meesterwerken geschreven en de vriendelijkste en nobelste mensen die je ooit zult ontmoeten, hebben irrelevante troep gemaakt, wat nog heel veel vaker voorkomt. Lucebert heb ik nooit ontmoet. Ik heb geen oordeel over zijn persoon. Dat oordeel kan dus niet veranderd zijn. Maar ook als dat wel zo was, zou dat mijn oordeel van zijn werk niet beïnvloeden.

Maar wat ik er werkelijk van vind, van deze affaire, gaat nog een stap verder. Ieder mens, zelfs een dichter, heeft het recht zich te vergissen. Als je maar de moed hebt om dat in te zien en van mening te veranderen. Het werk van de volwassen Lucebert laat zien dat hij de dwaling van de jongeling achter zich heeft gelaten en dat hij ervan heeft geleerd. Dat zou je zelfs bewonderenswaardig kunnen noemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234