Zaterdag 21/09/2019

Opinie

Is links ook empathischer ten aanzien van rechts?

Een stemlokaal in Borgerhout. Beeld BELGA

Stijn Van Petegem is postdoctoraal onderzoeker aan de Universiteit van Lausanne, Zwitserland.

Linkse mensen zijn gemiddeld genomen cognitief en emotioneel meer bekwaam dan rechtse mensen, zo lezen we in De Morgen over een nieuwe studie van professor Van Hiel en collega’s die wijst in die richting. Er wordt gebruikgemaakt van een representatieve steekproef, men heeft gezocht naar onderliggende mechanismen en de resultaten worden met de nodige nuance geïnterpreteerd. Uitstekend werk dus.

Een belangrijke valkuil schuilt in onze eigen interpretatie van deze resultaten – bijvoorbeeld ’s avonds op café – en de kans is reëel dat dit sterk gekleurd zal zijn door onze eigen links-rechtsvoorkeur. Als je links gezind bent, zul je dit waarschijnlijk zelfgenoegzaam zien als een bevestiging van wat je al weet: rechtse stemmers kunnen er eigenlijk niet echt aan doen, ze hebben niet de emotionele en cognitieve vaardigheden – wat later op de avond: ze zijn dom en hebben geen gevoelens. Dit onderzoek was dus eigenlijk niet nodig. Als je eerder rechts gezind bent, zul je deze resultaten waarschijnlijk verdacht vinden: eerder dan onderzoek ruikt dit naar propaganda van een links instituut (de universiteit, en dan nog de sociale wetenschappen). Het enige doel van de onderzoekers is uiteraard rechts demoniseren. 

Ieders wereldbeeld is bevestigd, we hebben punten gescoord bij onze gelijkgezinde vrienden door af te geven op de andere kant. Nog een pintje alsjeblieft.

Goed of slecht

Dit helpt het maatschappelijke debat natuurlijk geen meter vooruit. In dat opzicht is het interessant om deze resultaten te leggen naast een reeks studies van Jonathan Haidt, een autoriteit op vlak van morele psychologie. Binnen dit domein interesseren ze zich in wat mensen ‘goed’ of ‘slecht’ vinden, en waarom. 

Bijvoorbeeld: is het goed of slecht dat een arme man een duur medicijn steelt om zijn doodzieke vrouw te redden en waarom? Maar ook: is het goed of slecht dat de eigenaars van een huiskat hun zonet doodgereden (maar gezonde) kat opeten? Is het verkeerd om je vader, met zijn toestemming, in zijn gezicht te slaan als deel van een performance? Of om seks te hebben met een diepgevroren kip?

Dit soort vraagstukken legden Haidt en collega’s voor aan de deelnemers van hun onderzoek – die ongetwijfeld af en toe raar opkeken. Uit dit onderzoek bleek dat iemands antwoord op dit soort situaties sterk gedreven is door gevoel en intuïtie (rationele argumenten komen slechts in tweede instantie) en bovendien consistent samenhangt met politieke voorkeur. 

Nog merkwaardiger: wanneer mensen met een rechtse voorkeur gevraagd werd in te schatten wat iemand met een linkse voorkeur zou antwoorden, bleken die hiertoe beter in staat te zijn dan wanneer linkse mensen rechts moesten inschatten. Dit zou te wijten zijn aan het feit dat rechtse mensen een bredere opvatting van moraliteit hebben dan linkse mensen. Net als linkse mensen vinden ze het niet aanvaardbaar om te stelen, anderen pijn te doen of macht te misbruiken. Maar tegelijkertijd hechten ze ook belang aan waarden zoals respect voor autoriteit, loyaliteit naar de eigen groep en reageren ze met afkeer voor zaken die walging ontlokken (bijvoorbeeld bepaalde zaken gelinkt aan uitwerpselen of seksualiteit, of de combinatie van de twee). 

Al deze morele overwegingen gaan vaak meespelen wanneer het over politiek gaat. Het gebrek aan begrip (ter linkerzijde) van deze bijkomende morele overwegingen verklaart ten dele waarom ze vol consternatie kijken naar het tegen-intuïtieve fenomeen dat stemmen voor bijvoorbeeld Trump of brexit vaak afkomstig zijn van mensen die lager staan op de sociale ladder.

Morele superioriteit

De vraag is vervolgens: wat zijn we hiermee? Dit in gedachten houdend, wil ik terugkeren naar de resultaten van Van Hiel en collega’s en hoop ik dat deze niet aangehaald zullen worden door links gezinden om hun grote gelijk en morele superioriteit te bewijzen. Eerder hoop ik dat ze voor hen een aanmoediging zullen zijn om hun empathisch vermogen ook in de praktijk om te zetten, door te willen luisteren en oprecht te proberen begrijpen waarom iemand een andere politieke voorkeur heeft. 

Je hoeft daarom niet akkoord te gaan met die persoon, maar op zijn minst zal het je toelaten inzicht te krijgen in de leefwereld van die ander; de kans is groot dat die veel menselijker is dan je denkt. En met een beetje geluk zal er langs de andere kant misschien een opening ontstaan. Dan pas wordt het gesprek echt interessant. Misschien het volgende pintje drinken met die kerel aan de andere kant van de toog?

Stijn Van Petegem. Beeld rv
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234