Zondag 28/02/2021
Hans Vandeweghe. Beeld DM
Hans Vandeweghe.Beeld DM

ColumnHans Vandeweghe

Is gymnastiek klaar voor cultuuromslag na jaren van kraken, breken en weer opbouwen?

Hans Vandeweghe is sportjournalist bij De Morgen.

Vorige week vertrok vanuit Beekbergen een brief naar de heren Morinari Watanabe en Nicolas Buompane. Was getekend: Monique Kempff, voorzitster van de KNGU, de gymfed van Nederland. Medeondertekend door twaalf andere gymbonden, te weten Australië, België, Canada, Denemarken, Finland, Duitsland, Ierland, IJsland, Nieuw-Zeeland, Noorwegen, Zweden en de VS.

In die brief vragen de dertien landen dat de internationale bond FIG het voortouw neemt in het creëren van een veilige en aangename omgeving om gymnastiek te beoefenen. Om een kat een kat te noemen: dit gaat over de fysieke, mentale en psychische integriteit van jonge gymnasten, in het bijzonder jonge vrouwelijke gymnasten.

Het is geen bijster interessante brief, om heel eerlijk te zijn. Opruiend al helemaal niet, dat had gekund; dwingend nog minder, dat had gemoeten. Tenzij – en dat kan ik niet zo goed inschatten – die brief een beleefd schot voor de boeg is en bedoeld is om de druk op de gestelde lichamen van de gymnastiek te verhogen.

De brief is wel uniek. In de veertig jaar in dit vak kan ik mij zo’n brede basisbeweging binnen een van de belangrijkste olympische sporten niet herinneren. Die is niet goed gevallen bij de FIG, wees daar maar van overtuigd. 

Een reactie kwam er nog niet, maar het volstaat om te kijken aan wie die brief is gericht. Aan de Zwitserse secretaris-generaal van de FIG Nicolas Buompane bijvoorbeeld. Zwitserland behoort niet tot de ondertekenaars. En aan de Japanner Morinari Watanabe, voorzitter van de FIG. In de bio’s wordt die steevast ‘Japanese businessman’ genoemd. Dat klopt, business doen is zijn eerste opdracht, en dan vooral voor zijn land en hemzelf. Zo heeft België het keihard moeten spelen tegen Watanabe om het WK van 2023 naar Antwerpen te halen.

Watanabe (bijna 62) heeft aan Tokai gestudeerd in de jaren tachtig. Dat is een befaamde sportschool in Tokio waar de nadruk ligt op presteren. Daarna studeerde hij twee jaar aan de Bulgaarse nationale sportacademie. Vervolgens werd hij coach in de Japanse nationale gymnastiekploeg, om nadien alle watertjes van de hiërarchie te doorlopen. Eerst in het bestuur van de Japanse gymfed, later executive director, dan senior executive director in 2010. In 2013 werd hij lid van het exco (uitvoerend comité) van de internationale gymfederatie FIG en in 2017 voorzitter.

Deze brief is dus naar een apparatsjik buiten categorie gestuurd. Japan heeft niet mee ondertekend, net als Rusland. Evenmin China of Zuid-Korea. Ook een heel aantal andere Europese landen vonden het niet de moeite om er zich bij aan te sluiten.

Gaelle Mys op de balk tijdens de Olympische Spelen van Rio. De Belgische stopte eind 2016 met turnen omdat ze het naar eigen zeggen beu was constant te moeten vechten tegen intimidaties en pesterijen. Beeld BELGA
Gaelle Mys op de balk tijdens de Olympische Spelen van Rio. De Belgische stopte eind 2016 met turnen omdat ze het naar eigen zeggen beu was constant te moeten vechten tegen intimidaties en pesterijen.Beeld BELGA

De problematiek van de gymnastiek is complex en ook weer niet. Dit gaat over topsport en de centrale vraag: hoever te ver mag je gaan om een atleet tot betere prestaties te brengen? Mag je een turnster die schrik heeft van het paard dwingen om aan te lopen en die aartsmoeilijke gehoekte schroef uit te voeren? Mag je bijvoorbeeld nog iets zeggen over het gewicht?

De consensus is nu dat gewicht essentieel is en zelfs een onderdeel van veiligheid. Dat het met andere woorden niet langer verantwoord is dat de trainers bij een mislukte oefening hun atlete (het betreft vaak jonge meisjes, bijna nog kinderen) op dat gewicht wijzen en ze al helemaal niet als ‘vet varken’ stigmatiseren. Daar dienen voedingsconsulenten voor, die kunnen dat subtieler en beter.

Fair enough, maar de vraag blijft of die sport klaar is voor verandering, voor een cultuuromslag na jaren van ingehamerde hardheid, kraken, breken en weer opbouwen. Ik geloof niet dat de FIG de juiste bond is om dat te bewerkstelligen en ik geloof ook niet dat de FIG naar die landen zal luisteren. Watanabe, gepokt en gemazeld in een van de hardste sportsystemen van deze planeet, zit boven aan de voedselketen van de gym. Meer zelfs, hij is ‘full member’ van het Internationaal Olympisch Comité, dat maakte hem quasi onaantastbaar.

In 1995 verscheen het onthullende boek Little Girls in Pretty Boxes, over kindermishandeling in de gymnastiek en het kunstschaatsen. Het boek hing aan elkaar van de uitgestelde menstruaties, osteoporose en vergroeiingen bij kindjes die kind waren gebleven maar al adolescenten hadden moeten zijn. De minimumleeftijd voor vrouwelijke gymnasten op de Spelen werd toen opgetrokken van veertien naar zestien. Het heeft niks geholpen. De FIG zal niet veranderen en als ze veranderingen toestaat, zullen die kosmetisch zijn.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234