Woensdag 03/03/2021

OpinieBrenda Froyen

Is excited delirium syndrome een vrijgeleide voor politiegeweld?

Brenda Froyen. Beeld Hilde Harshagen
Brenda Froyen.Beeld Hilde Harshagen

Brenda Froyen is auteur & lerarenopleider, lid van de Hoge Gezondheidsraad en voormalig webredacteur van Psychosenet.be. Haar boek Ben ik dan nu weer normaal? verschijnt in oktober bij Borgerhoff & Lamberigts.

Excited Delirium Syndrome of het Nederlandse opwindingsdelier, zo wordt het syndroom genoemd waar Jozef Chovanec zogenaamd aan leed. De vakbondsman liet het woord vallen, ook artsen spraken erover in interviews en sindsdien wordt het bijna als een aanname in de pers vermeld. In een opiniestuk in Knack zette Kirsten Catthoor, wetenschappelijk secretaris van de Vlaamse Vereniging voor Psychiatrie (VVP), de feiten over de aandoening nog eens kort op een rijtje: wat de symptomen zijn, dat er nog niet zoveel onderzoek is.

Het klonk allemaal erg wetenschappelijk. Toch klopt er iets niet. Vooreerst is er de vraag of er überhaupt een psychiatrische diagnose in deze situatie gesteld kan worden. Goede diagnostiek vereist immers degelijk klinisch onderzoek, een bevraging van de patiënt en zijn familie. Daarbij moet rekening gehouden worden met de context van de betrokkene.

Een blik door het raampje van de cel, of achteraf op basis van een stel camerabeelden een diagnose stellen lijkt dan niet mogelijk. Er is geen klinisch onderzoek gebeurd. Nochtans is dat de enige manier om enigszins objectieve kenmerken van het zogenaamde opwindingsdelier als koorts en versnelde hartslag vast te stellen. Andere symptomen zijn, volgens het Nederlandse Trimbos instituut: patiënt is niet in staat adequaat te reageren op overmacht of fixatie, waarbij dé vraag natuurlijk is hoe een normale mens ‘adequaat’ reageert als een stel lachende politiemannen je probeert te fixeren. Wie verder informatie opzoekt over EDS komt in een nog grijzere zone terecht. Het syndroom komt vooral voor bij arrestaties door de politie waartegen de patiënt zich verzet.

Geen erkende aandoening

Of verzet hij zich tegen de aanpak van de politie? Dat is alleszins de mening van heel wat mensenrechtenactivisten in de Verenigde Staten. Zij merkten op dat de ‘aandoening’ vooral vastgesteld wordt bij mensen van Latijns-Amerikaanse afkomst en zwarten. Waarom EDS daar, in de zaak-Chovanec én de zaak-Jonathan Jacob, zo van belang is? Omdat het het gewelddadige optreden van de politie probeert te rechtvaardigen. De voorgestelde behandeling bij EDS is immers: overmeesteren en fixatie.

Maar het verhaal wordt nog meer bevreemdend als men weet dat EDS zelfs geen erkende aandoening is. Het is niet erkend door de Wereldgezondheidsorganisatie, het is niet opgenomen in 5de editie van de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. Dat is hét referentiewerk dat gebruikt wordt om psychiatrische diagnoses te stellen.

Over dit lijvige werk formuleerde de Belgische Hoge Gezondheidsraad in 2019 een advies. In dat advies werd de wildgroei aan diagnoses aan de kaak gesteld. Bovendien werd gevreesd dat diagnoses vaak te snel gesteld werden, waarbij de patiënt tot zijn aandoening gereduceerd zou worden. De VVP reageerde scherp op het advies. In verschillende opiniestukken verdedigde de vereniging dat diagnoses steeds met de nodige zorg gesteld worden én dat de DSM noodzakelijk is voor een eenduidig taalgebruik. EDS is niet eenduidig, meer nog het reduceert Jozef Chovanec tot zijn diagnose waarbij de context niet meer relevant lijkt. En dat terwijl de politie zich net beroept op de context – het was een stresserende situatie – om haar eigen gedrag te legitimeren.

Pseudo-wetenschappelijk discours

De zaak-Jozef Chovanec toont aan dat het advies van de Hoge Gezondheidsraad niet overbodig was. EDS wordt genoemd bij George Floyd, bij Jonathan Jacob en Jozef Chovanec. Leden ze alle drie aan dezelfde ziekte, of zijn het niet eerder de symptomen van een samenleving die alles wat ‘afwijkend’ of ‘anders’ is, wil beteugelen. Wie zwart is, wie verward is, wie Oost-Europees is. Daarbij grijpt ze naar een pseudo-wetenschappelijk discours om te vergoelijken dat mensenrechten geschonden worden, dat mensen sterven, zonder zich vragen te stellen bij het eigen aandeel daarin.

Het is noodzakelijk dat we kritisch blijven denken, dat we vragen blijven stellen. Ik doe het in mijn boek Ben ik dan nu weer normaal? Daarin beschrijf ik onder andere de zaak-Jonathan Jacob. Eind augustus herlas ik het manuscript waar ik een jaar aan gewerkt had. Noodgedwongen voegde ik een extra hoofdstuk toe, over Jozef Chovanec. Omdat het niet normaal is. Omdat er niets is veranderd. Omdat het bewaken van de ‘normaliteit’ soms meer waanzin veroorzaakt dan de waanzin zelf.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234