Zondag 17/11/2019

Opinie

Is er nood aan een nieuwe cultuurstrijd?

Beeld ANP Kippa

Michael De Cock is artistiek leider van de Koninklijke Vlaamse Schouwburg (KVS) in Brussel, auteur, regisseur en acteur.

“De politieke transformatie heeft zich veel sneller voltrokken dan de circulatie van de elites”, stelt Mark Elchardus in zijn stuk voor De Morgen (DM 26/10). Zou iemand het, zo vraagt hij zich bij wijze van voorbeeld af, wel aandurven een toneelstuk te maken tégen illegale migratie? De onderliggende suggestie is duidelijk: rechtse stemmen worden gediscrimineerd bij het verdelen van de cultuurmiddelen. Wat mij betreft? Laat maar komen, een dijk van een toneelstuk tégen illegale migratie. Heeft hij een concreet geval in gedachten, en is er écht reden tot ongerustheid?

Binnen het kunstendecreet worden subsidieaanvragen beoordeeld door onafhankelijke commissies. Om die commissies is altijd wat te doen. Ook binnen de cultuursector. Mits de nodige nuance: wie geld krijgt, juicht ze toe. Wie afvalt, verwenst ze. Allerlei campagnes werden in het leven geroepen om de cultuurcommissies zo divers (gender en etnisch) mogelijk te maken. Al is daar nog werk. Elchardus claimt nu een gebrek aan ideologische diversiteit. Zou het? Er zijn nochtans mechanismen ingebouwd om dat te voorkomen. De beoordelingscommissies worden samengesteld uit een pool van beoordelaars. Die worden vervolgens om de vijf jaar vervangen. Vorige ronde werden er uit 399 kandidaten 277 commissieleden gekozen. Met andere woorden: iedereen die wil – links of rechts – kan zich aanmelden.

Duit in het zakje

Hoe besluitvorming in zo’n commissie werkt, ook daar zijn al studies over geschreven. Niet objectief, niet subjectief, maar intersubjectief. Elchardus vraagt een onderzoek om de onafhankelijkheid van de kunstenaar te garanderen? Daar kan niemand tegen zijn. Meer nog: het is niet zo lang geleden gebeurd. De eerste fase van het kunstendecreet (2013) is vorig jaar doorgelicht, mét een parlementaire hoorzitting als eindresultaat. Ik kan er alleen maar van uitgaan dat alle politieke strekkingen hun ideologische duit in het zakje hebben kunnen doen.

Vroeger werden de cultuurcommissies samengesteld volgens een partijpolitieke interpretatie van het cultuurpact, en dus werd er verzekerd dat alle politieke partijen ‘hun’ mensen in de commissies hadden kunnen piloteren. De geschiedenis én onderzoek leerden ons echter dat expertise en peerbeoordeling tot betere artistieke resultaten leiden. Net zoals we voor de openbare omroep niet terug willen naar de Uitzendingen door Derden, zoals Elchardus stelt, is het ook hier niet het beste idee om terug in de tijd te gaan.

Artistiek directeur van de Koninklijke Vlaamse Schouwburg (KVS) Michael De Cock. Beeld belga

De politieke shift en machtsverschuivingen lopen voor op wie de lakens uitdeelt in de cultuur, aldus Elchardus. En dat heeft mogelijk nefaste invloed op de verdeling van de middelen. Ik durf dat, gezien bovenstaande mechanismen, enigszins te betwijfelen. Het is trouwens een wijdverspreide mythe dat het culturele veld losstaat van de wereld en dat de algemene politieke herverkaveling zich niet op zijn minst gedeeltelijk ook bij het cultureel personeel heeft doorgezet.

Internationale excellentie

Overigens is de vraag of een links-rechtsdiscussie de meest interessante is. De teksten die over cultuur in het regeerakkoord staan, spreken niet over links of rechts. Ze praten over internationale excellentie. Laat de podiumkunsten nu de sector bij uitstek zijn waar Vlaanderen en Brussel het best scoren. Onze kunsten worden wereldwijd bewonderd en onze artiesten spelen op de spannendste en interessantste podia ter wereld. Waar moet die cultuurstrijd dan over gaan?

Toch twee interessante bemerkingen over de impact van Vlaamse investeringen op het cultuurlandschap: recente studies wijzen uit dat het aantal internationale coproducties stijgt bij een daling van de Vlaamse subsidies. Met andere woorden: minder middelen uit de eigen regio drijven makers richting buitenlandse coproducenten. En er mogen dan wel meer coproducenten zijn, het bedrag dat ze kunnen ophoesten wordt steeds kleiner. Denk maar even aan alle choreografen die de internationale kunstscene afschuimen voor een onbetaalde residentie en een (spreekwoordelijk) bord soep. Vaststelling twee: gebrek aan Vlaamse investeringen in cultuur leiden tot een verschraling in Vlaanderen zelf. Steeds minder diversiteit en rijkdom in onze cultuurcentra is er immers het directe gevolg van. Dat is bijzonder jammer. Al die jonge acteurs en gezelschappen, net als de gevestigde huizen, willen niet liever dan het Vlaamse land bespelen. Vlaamse besparingen gaan dus niet ten koste van Avignon of de biënnale van Venetië. Het zijn de cultuurcentra van Wetteren, Peutie of Grobbendonk die de zwaarste prijs betalen.

Veeleer dan een cultuurstrijd heeft dit land nood aan een politieke elite die ‘het culturele’ omarmt en ondersteunt. En de volledige vrijheid gunt vrij te denken en te werken. Het zou ons, toch qua internationale excellentie én Vlaamse identiteit, veel verder brengen dan een cultuurstrijd die meer dan 50 jaar geleden beslecht werd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234