Donderdag 25/04/2019

Opinie

Is er nog leven tussen de extremen?

Mark Elchardus. Beeld Bob Van Mol

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB) en opiniemaker bij De Morgen. Zijn bijdrage verschijnt op zaterdag.

Soms loopt het gebruik van politieke wetenschap uit de hand. Dat gebeurde met de theorette van de thema-eigendom. Die stelt dat partijen eigenaar kunnen zijn van bepaalde thema’s en dat verkiezingen worden gewonnen door de partijen waarvan het thema de campagne beheerst. Sociaaldemocraten winnen als sociale zekerheid op het spel staat, Groen als het over curieuzeneuzen gaat, Vlaams Belang als migratie de aandacht trekt, enzovoort. Dat blijkt vandaag de vaste overtuiging van journalisten die graag een verkiezingsuitslag beïnvloeden.

Bijzonder militant toonde zich De Standaard, waarvan de bladzijden in aanloop naar de verkiezingen vulden met berichten over ongezonde lucht en verpestende auto’s. Nieuws over migratie werd schaarser dan voorheen. Het model Gent (weinig auto’s en frisse lucht) werd afgezet tegen het model Antwerpen (veel auto’s en slechte lucht). Mocht het baten? De beschikbare evidentie is verre van eenduidig. Groen won weliswaar, maar het dood gewaande Vlaams Belang ook. De vergelijking tussen Gent en Antwerpen pakte electoraal zowaar uit in het voordeel van auto’s en ademhalingsproblemen, althans volgens de ons ingelepelde framing. Klassieke media overschatten hun invloed.

Zorgvuldig van de agenda houden

Toch blijft het geloof in de theorette van de thema-eigendom overeind. De veronderstelling bij nogal wat journalisten is dat spreken over een thema onvermijdelijk in de kaart speelt van de partij die daarover de meest extreme standpunten inneemt. Mocht dat het geval zijn dan moeten we sociaaleconomische kwesties zorgvuldig van de agenda houden om de PVDA niet in de kaart te spelen. Dan moeten we zwijgen over alle issues waarover de ene of de andere partij zich radicaal laat gaan. Dat zou tot gevolg hebben dat zodra een partij rond de ene of andere kwestie wat extremisme ventileert, de media geen ruimte meer bieden aan gematigder standpunten over dat thema. Laat dat nu net het probleem zijn: gebrek aan podium voor gematigde standpunten over heikele, verdelende kwesties.

De voorwaarden waaronder thema-eigenaarschap loont, zijn trouwens beperkt: als een zorg bij de bevolking leeft, wint de partij die daar aandacht voor heeft, maar enkel als de andere partijen er ongevoelig voor blijven. Het gaat om het zelfgenezend vermogen van de democratie. Als de zittende elite blind is voor de zorgen van de mensen, wordt ze op die manier weer ziende, zonder dat er een mirakel aan te pas komt. Voor het milieu lukte dat zo goed dat de groene partijen mettertijd hun politiek palet moesten verbreden omdat iedereen min of meer groen was geworden. Doorgaans ziet men een dubbele strategie bij thema-eigenaars waarvan het thema door de concurrentie wordt overgenomen: enerzijds politieke paletverbreding, anderzijds radicalisering rond het oorspronkelijke thema.

Tussen Groen en Vlaams Belang is er in dat opzicht wel een fundamenteel verschil. Groen is veeleer consequent dan extreem. Het getuigt van een grotere sense of urgency. Bovendien wil niet iedereen in die partij alles meteen. Wat groene thema’s betreft is dit land klaar voor een pragmatisch streven naar oplossingen die reële vooruitgang betekenen zonder het leven van al te veel mensen al te zeer te ontwrichten.

Voor migratie- en integratieproblematiek liggen de zaken totaal anders. Het Vlaams Belang zag zijn thema in grote mate gekaapt, gematigd en ‘verredelijkt’ door N-VA. Het reageert daarop met vernieuwd extremisme. Dat werpt vruchten af omdat we in dit land diep verdeeld zijn over de aanpak van migratie en integratie. Zelfs over de kernvraag wie en wat we zijn, geraken we het niet meer eens. Is onze samenleving gewoon een verzameling individuen, met als enig identitair kenmerk diversiteit, of is onze samenleving toch een project, steunend op gedeelde doelen en gedeelde waarden? Leven we in een markt waarop iedereen ongehinderd naar werk kan komen zoeken of in een staat die mag bepalen wie kan komen en voor hoe lang? Hopelijk krijgen ook de genuanceerd beargumenteerde antwoorden op die vragen voldoende ruimte. Zij verdienen centraal te staan in de verkiezingscampagne die zich aandient. Zwijgen is lood in dit geval.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.