Zaterdag 14/12/2019
Paul De Grauwe. Beeld Bob Van Mol

Column

In Zwitserland slaken de bankiers een zucht van verlichting

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt wekelijks.

Ik was van plan een column te schrijven over de G7. Je weet wel, de implicaties voor de wereldhandel, het milieu, het internationaal muntstelsel, de toekomst van de planeet, enzovoort. Het G7-schouwspel is echter zo deprimerend dat ik er van af zie. Ook kan ik er nauwelijks iets over schrijven behalve dat de Amerikanen een narcistische gek hebben als president die in een zeepbel van haat en misprijzen leeft tegenover de eigen bondgenoten, overal complotten ziet tegen Amerika, iedereen (behalve Poetin) uitscheldt en voor de rest geen enkele interesse vertoont voor de problemen die de planeet bedreigen. Het zou mij allemaal geen barst schelen ware het niet dat de man president is van Amerika.

Dus schrijf ik over iets heel anders: het Zwitsers 'Vollgeld'-referendum, dat verleden zondag aan de Zwitsers werd voorgelegd. Die moesten beslissen over een grondige hervorming van het muntstelsel. De voorstanders van Vollgeld (echt geld) stelden voor om de commerciële banken het recht te ontzeggen om deposito’s uit te geven waarmee betalingen kunnen gebeuren.

Nuchtere Zwitsers

Als we een betaling verrichten doen we dat door tegoeden die we aanhouden bij de bank over te schrijven naar een rekening van iemand anders, of te gebruiken voor betalingen met betaalkaarten. Daarom noemen we die tegoeden (deposito’s) ook geld. Welnu, als een meerderheid van de Zwitsers zich had geschaard achter het Vollgeld-initiatief, zouden de Zwitserse banken het recht om deze deposito’s uit te geven hebben verloren en zou alleen de Zwitserse nationale bank dat mogen doen. Alle betalingen zouden dan gebeuren door bewegingen van tegoeden op rekeningen bij de Zwitserse nationale bank. Een nationalisatie van het hele Zwitserse betaalsysteem. Alleen de overheid zou Vollgeld mogen uitgeven. Een dramatische, ja zelfs revolutionaire verandering.

Het voorstel werd door de nuchtere Zwitsers met een meerderheid van 76 procent verworpen. De Zwitserse bankiers slaken een zucht van verlichting.

Er is nochtans iets aantrekkelijks in het Vollgeld-idee. Waarom? Wanneer banken geld uitgeven ontstaat het volgende probleem. De gebruikers van geld (wij dus) zijn in eerste instantie begaan met de stabiliteit en de liquiditeit van dat geld. Welnu, het geld dat de banken creëren (de deposito’s) wordt gedekt door bankkredieten. Die zijn uiterst riskant. Bovendien hebben banken wanneer ze optimistisch gesteld zijn, de neiging om te veel van die kredieten toe te staan. Ze nemen dan te veel risico en bedreigen de stabiliteit van het geldstelsel.

Vandaar het idee om geld en kredietverschaffing te ontkoppelen. Banken die kredieten verschaffen kunnen geen geld uitgeven en moeten zich dan op een andere manier financieren, bijvoorbeeld door de uitgifte van obligaties of andere schuldtitels.

Het idee is niet nieuw. Tijdens de jaren 30 van de vorige eeuw stelden professoren van de Universiteit van Chicago een dergelijk systeem voor. Ze gingen ervan uit dat de financiële crisis van de jaren 30 was veroorzaakt door banken die te veel risicovolle kredieten hadden toegestaan. Toen die banken massaal verliezen leden op die kredieten, liepen de mensen naar de banken om hun deposito’s om te zetten in bankbriefjes, die de banken niet hadden. Het banksysteem stortte in elkaar.

Er zijn dus goede argumenten voor het Vollgeld-idee. Toch ben ik geen echte voorstander. En dit om twee redenen.

Ten eerste is de financiële crisis van 2008 niet ontstaan bij de traditionele banken die geld (deposito’s) creëren; wel bij zakenbanken en hedge funds. Dit zijn financiële instellingen die risicovolle investeringen doen en dit financieren door de uitgifte van schuld. Het blijkt dus dat zo een kredietsysteem evenmin immuun is voor financiële crisissen. Die ontstaan omdat financiële instellingen meer risico’s aangaan dan de geldschieters van deze instellingen wensen. Die laatsten zijn meestal conservatiever dan de zakenbanken en de hedge funds. Hetzelfde conflict dus tussen de conservatieve deposanten en de banken.

Met hand en tand 

Ten tweede kan het banksysteem beveiligd worden op een relatief eenvoudige manier. Die bestaat erin dat de banken veel meer eigen middelen (kapitaal) aanhouden dan vandaag het geval is. Dat kapitaal is een buffer die de mogelijke verliezen op het uitstaande krediet kan opvangen. Mijn voorstel is dat de eigen middelen van de banken worden opgetrokken tot ten minste 20 procent van het balanstotaal.

De bankiers verzetten zich met hand en tand tegen een dergelijke maatregel. Misschien zou de overheid de bankiers voor de keuze kunnen stellen: 20 procent eigen middelen of Vollgeld. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234