Zaterdag 19/10/2019

Opinie

In tijden dat iedereen ingenieur moet worden, moeten we onze kinderen blijkbaar niet lastigvallen met lezen

Een jongen bladert in een boek van TXT, een bloemlezing van verhalen geselecteerd door Abdelkader Benali. Beeld Joost van den Broek/Hollandse...

Bart Goossens is leraar Nederlands-Engels (Heilig Hart van Maria, Berlaar) en co-auteur leerwerkboek Engels On Track

In deze drukke periode op school schuif ik even het opstellen en verbeteren van examens aan de kant, omdat ik mij moreel verplicht voel te reageren op het artikel ‘U leest het goed, lezen is passé’ uit De Morgen van dinsdag, over de vrije val van de leesvaardigheid van de Vlaamse schoolkinderen. Mijn eerste reactie was ‘I told you so’, maar aangezien er de afgelopen decennia soms bitter weinig geluisterd werd naar de taalleerkrachten, is die kreet blijkbaar verloren gegaan.

Dat het leesplezier bij schoolkinderen achteruitgaat, is nogal wiedes, gezien we de afgelopen vijftien jaar een aanval gehad hebben op het literatuuronderwijs. De leerplannen talen werden herwerkt en taal moest daarin vooral utilitair zijn en liefst niet te veel cultuurgericht. Daarbij werd er flink gesnoeid in de tijd die er mocht gaan naar literair lezen, ten bate van functionele vaardigheden. Het bedrijfsleven zat immers niet te wachten op leerlingen die pakweg een gedicht van Bart Moeyaert of een boek van Tom Lanoye hadden gelezen, was de boodschap. Dat werd er ook zo ingehamerd door een aantal doorlichters, nascholers en pedagogen. Leerkrachten die hun passie voor en het belang van literatuur genuanceerd verdedigden, werden toen weggezet als conservatieven die zich aan de verkeerde kant van het debat kennis-vaardigheden bevonden.

Bart Goossens. Beeld rv

Ook nu wil ik het debat niet daartoe reduceren. Uiteraard zijn functionele taalvaardigheid en technisch, zakelijk lezen elementair. Maar de meerwaarde die het lezen van verhalen biedt in zowel het lager als het secundair onderwijs, ook voor zwakkere leerlingen, werd schromelijk onderschat. Het is namelijk geen of-ofverhaal, maar een en-enverhaal. We moeten vanzelfsprekend niet alle lestijd taal invullen met de literaire canon, maar een goed verhaal beklijft beter dan de zoveelste zakelijke tekst. De gelaagdheid van goede literatuur maakt net betere lezers, en dat kan op verschillende niveaus.

De jonge leraren van nu zijn juist degenen die het product zijn van die ‘verzakelijking van het lezen’ van de voorbije decennia, dus het is logisch dat zij dit uitdragen. Het hen verwijten is daarom te gemakkelijk.

Het verbaast mij tevens dat het debat over ‘het verdedigen van onze cultuur’ overal is, maar wie kent er nog echt iets van de Nederlandstalige literatuur, die daar essentieel deel van uitmaakt? Wie van de volwassenen heeft er effectief een boek gelezen van een belangrijke moderne Vlaamse schrijver als Dimitri Verhulst, Stefan Hertmans of Lize Spit? Wie kan er een gedicht van Herman de Coninck echt grondig begrijpen?

Bovendien willen wij in de les graag ruimte maken voor verhalen uit andere talen of culturen. Immers, de verzakelijking treft ook het vreemde talenonderwijs: ‘niet te veel Suzanne Collins, William Shakespeare of Khaled Hosseini in de les Engels, a.u.b., en als het even kan alleen in de richting moderne talen’.

We moeten onze kinderen blijkbaar niet lastigvallen met lezen. Als leraar Nederlands in het secundair onderwijs maak ik het vaak mee dat ouders het best oké vinden dat hun oogappel alle mogelijke trucs bovenhaalt om toch dat boek niet te moeten lezen. De samenvatting op scholieren.com of de verfilming bieden soelaas. In tijden dat iedereen ingenieur moet worden, kan de tijd dan in belangrijkere vakken gestoken worden. Maar er is ook veel vraag naar creativiteit op de arbeidsmarkt en waar wordt de fantasie die naar die creativiteit moet leiden sterker geprikkeld dan in verhalen vertellen en literair lezen? Betere leesvaardigheid mondt daarenboven uit in meer inzicht in bedrijfsverslagen of technische brochures op de werkvloer.

Gelukkig ben ik geen cynicus, want anders zou ik denken dat onze maatschappij liever geen belezen werknemers heeft. Een arbeider met Louis-Paul Boon achter de kiezen of een online data-analist die '1984' kent , zou er godbetert nog een kritische houding of morele principes aan overhouden.

Het zal de volgende dagen weer voorstellen regenen voor het onderwijs om het tij te keren. Het zou deze keer fijn zijn dat er in de discussie ook naar de(taal)leraren geluisterd wordt. Dan moeten we misschien over vijftien jaar niet verbaasd zijn dat de liefde voor lezen verder afgekalfd is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234