Maandag 08/03/2021

OpinieFrank Heinen

In Nederland woekert het chagrijn. Burgeroorlog. Geen gezellig woord. Dan toch liever ‘veenbrand’

De binnenstad van Eindhoven leek afgelopen zondag wel een slagveld.  Beeld ANP
De binnenstad van Eindhoven leek afgelopen zondag wel een slagveld.Beeld ANP

Frank Heinen is schrijver, columnist en journalist. Hij woont in Utrecht.

Ons hofje, midden in een grote Nederlandse stad, is een vredige plek. De meest recente onlusten betroffen een sneeuwballengevecht. ’s Avonds bromde er een politiehelikopter boven het dak, in bed luisterden we naar sirenes in de verte, en hoorden we de dreun van een met zwaar vuurwerk opgeblazen winkeletalage, bij wijze van demonstratie tegen de avondklok.

In Nederland woekert het chagrijn. Twee jaar geleden schreef Kim Putters, de directeur van het Sociaal Cultureel Planbureau, het boek Veenbrand. Ondertitel: ‘Smeulende kwesties in de welvarende samenleving’. Dit weekend laaide de boel her en der op: in Den Bosch vonden plunderingen plaats, in Enschede werd een ziekenhuis bekogeld, op Urk werd een teststraat in de fik gezet en de burgemeester van Eindhoven kondigde aan dat het land “afstevent op een burgeroorlog”.

Burgeroorlog. Geen gezellig woord. Dan toch liever ‘veenbrand’, waarin doorklinkt dat de kans bestaat dat de boel vanzelf weer uitdooft, als je er maar consequent genoeg geen aandacht aan schenkt. Dat wordt de laatste tijd steeds lastiger: er zijn steeds meer boze groepen, en ze worden steeds bozer. Ruim een jaar geleden kwamen grote groepen boeren in opstand tegen aangekondigde stikstofregels. Honderden bloeddorstige agrariërs meldden zich voor de ingang van het gebouw van de NOS. Ze eisten zendtijd. Daarna las een van hen een onsamenhangend epistel voor. Het voorlezen werd live uitgezonden in het journaal. Een paar maanden geleden belden enkele boeren aan bij het huis van een politicus, om hem een kerstpakket aan te bieden. Wat ze eigenlijk zeiden, was: we weten waar je woont.

Sinds corona wordt de maatschappelijke onvrede almaar explicieter, rechtstreekser en gewelddadiger. NOS-journalisten verplaatsen zich in auto’s zonder logo, uit angst voor fysieke aanvallen, en af en toe staan virusontkenners op straat neus aan neus met volksvertegenwoordigers, die ze ‘landverraders’ of ‘pedofielen’ noemen. De laatste live persconferentie van premier Rutte, waarin de huidige lockdown werd aangekondigd, werd verstoord door een groepje mensen die buiten zijn werkkamer op potten en pannen mepten. De meeste aandacht ging uit naar de demonstrant die zijn pan in de Hofvijver liet vallen.

Talkshows komen gasten en tijd tekort. Hoe kan dit, waarom gebeurt dit, wie zijn dit en vooral: wat zégt dit? De bekende radiorubriek Stand.nl lanceerde maandag de stelling: ‘De rellen van afgelopen weekend zijn on-Nederlands’, wat doet denken aan iemand die sinds het jaar 2000 niet meer in de spiegel heeft willen kijken en nu verbaasd is over hoe-ie eruitziet: ‘Dat bén ik toch niet?’ Jawel, hoor. Iedereen zag het, behalve jij.

Sociologen wezen wéér op de veronachtzaming van het feit dat grote groepen mensen zich al lang geleden van de overheid hebben afgekeerd. Een vrouw schreef: het zijn mannen. Een oudere gilde: het zijn jongeren. De digibeet telegrafeerde: het is het internet. Eenieder heeft gelijk, niemand heeft schuld. Elke verklaring past precies in de talloze straatjes van talloze sprekers. Door die straatjes trekken nu avond aan avond demonstraties van ongerichte agressie en verbloemde wanhoop. Op het hofje is het vooralsnog kalm. Maar als de wind goed staat, is de brandlucht niet te missen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234