Zaterdag 19/10/2019

Column

In enkele dagen kan een lijst veel verliezen en het spel plots anders verlopen. Nog een kleine slopende week te gaan

Carl Devos. Beeld Bob Van Mol

De politieke actualiteit volgens UGent-politicoloog en De Morgen-columnist Carl Devos.

Nog een week en de eerste van twee verkiezingen in een jaar tijd is voorbij. Die uitslag zal de campagne voor 26 mei 2019 kleuren en de haast verdwenen bewegingsruimte van de regeringen aflijnen.

Tegen alle verwachtingen in stelt premier Michel (MR) zijn federale beleidsverklaring niet uit tot na de lokale verkiezingen – hij vervroegt ze met een dag – hoewel dat volgens de Grondwet op de tweede dinsdag van oktober moet; een gebruik dat Jean-Luc Dehaene in 1995 invoerde. Slechts bij hoge uitzondering wordt daarvan afgeweken, meestal door discussie binnen de regering. De reden voor deze vervroeging bleek uit navraag door Hendrik Vuye en Veerle Wouters (V&W): Michel moet donderdag, de dag waarop de vertrouwensstemming plaats vindt als de beleidsverklaring op dinsdag valt, naar de vergadering van de Organisation Internationale de la Francophonie in Armenië. Niet meteen een internationale topontmoeting waarvoor de grondwet wel even aan de kant mag. 

Het kan best zijn dat de premier daar enkele gesprekken in het Frans moet voeren, over bijvoorbeeld de energieramp waarvoor ook zijn kabinet nooit een schijn van een oplossing kon vinden. Of over de organisatie van de top van de francofonie in Brussel. Het moet zijn dat zelfs de premier beseft dat er in de Wetstraat niet veel meer te verrichten is, als hij daarvoor de agenda van de belangrijkste gebeurtenis van het jaar moet verschuiven. In de Wetstraat woekert nu al het tuimelkruid.

In die laatste week moeten nog heel wat onbesliste kiezers hun finale keuze maken. Sommigen hebben nog geen flauw idee, anderen twijfelen tussen twee partijen. De uitkomst is vrij onvoorspelbaar. Ondanks decennialang verkiezingsonderzoek, ondanks de honderdduizenden studies, inzichten, regelmatigheden en statistische verbanden blijft de kiezer vrij onverklaarbaar, want in geen geval precies te voorspellen.

Jammerlijke peilingen, algemene verwachtingen en geklets leveren een vaag, subjectief en onbewezen beeld op van de gemiddelde stand van zaken een kleine week voor de stembusslag. Die bestaat uit driehonderd gelijktijdig georganiseerde lokale verkiezingen, in heel verschillende steden, met vaak dezelfde uitdagingen en oplossingen, met een heel verschillend aanbod van lijsten en kandidaten. Daaruit heldere gemiddelden berekenen is een moeilijke, haast ondoenbare opgave die bovendien tijd vraagt. Toch zal het volgende week zondag snel gebeuren, in studio's en op redacties, ergens tussen 17 en 21 uur. Dan zullen al die miljoenen stemmen voor 1.616 lijsten en 36.545 kandidaten voor 7.398 zetels in de gemeenteraad worden gereduceerd tot het Signaal Van De Kiezer. Op maandagochtend wordt dat beeld nog wat geamendeerd en 's avonds in de televisiestudio’s geconsacreerd.

Er zullen winnaars en verliezers zijn en worden gemaakt. In die laatste categorie zullen velen een vergelijkingspunt zoeken en vinden om toch in de eerste categorie te raken. Omdat het bij lokale verkiezingen zo moeilijk is om eenduidige nationale scores te berekenen uit al die lokale resultaten, worden nadien beleidsdeelnames geteld: wie heeft hoeveel burgemeesters en schepenen? Dat eenvoudig telwerk is ook het resultaat van de coalitievorming, die zoals bekend, bijvoorbeeld door voorakkoorden, niet per se in verhouding moet staan met verkiezingstrends.

Een week voor dat wonderbaarlijke ritueel waarin het Signaal Van De Kiezer uit de chaos weerklinkt, lijkt het erop dat N-VA wat wint maar niet de grootste wordt, CD&V wat verliest maar standhoudt, het VB en vooral Groen groeien, socialisten verliezen zonder te worden weggeveegd en over de liberalen moeilijk zo'n beeld is te maken. In sommige steden dreigt een moeilijke coalitievorming: hoe groter het VB, hoe kleiner het speelveld. Ook de zetels van de PVDA zullen in sommige cruciale steden opties verminderen, terwijl al allerlei veto's de formaties bezwaren. Die worden wellicht ingeslikt, maar hoe feller ze klinken, hoe breder de te nemen bocht nadien.

Nationaal thema

De voorronde van deze verkiezingen werd gedomineerd door één nationaal thema, de transitmigratie. Dat was niet zo in de eerste van de twee finaleweken. Dat zal deze week allicht niet veranderen. Daarin moeten partijen mikken op onbesliste kiezers, en voorts vooral houden wat ze hebben en zeker schade vermijden. In de meeste steden en gemeenten worden daarvoor dezelfde discussies gevoerd over dezelfde lokale thema's, zoals mobiliteit, wonen, armoede, veiligheid en een aangename leefomgeving. Dat deden ze soms al zo vaak dat elke spanning uit het steeds opnieuw heropgevoerde theaterstuk is verdwenen.

Al kunnen onvoorziene gebeurtenissen, zoals de heisa over de Gentse sociale woningen, de plot door elkaar schudden. De pijnlijke feiten zelf en de ongezien catastrofale reactie van de paars-groene meerderheid kunnen verregaande gevolgen hebben, ook na 14 oktober. Allicht kleurt het rood-groene kartel dan groenrood, en bij Groen hebben ze geen zin meer om blijvend te worden verbonden met die socialistische miserie. De kans dat ook in Gent het kartel scheurt, is toegenomen. Daardoor wordt de coalitievorming in de tweede stad van Vlaanderen onvoorspelbaar.

In enkele dagen kan een lijst veel verliezen en het spel plots anders verlopen. Nog een kleine slopende week te gaan. En dan moet zondag de uitslag zodanig worden gezet dat die de aanloop naar 26 mei 2019 niet bezwaart.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234