Vrijdag 01/07/2022

ColumnMark Elchardus

In een oorlog verdwijnen zwart en wit, alles wordt grijs

Mark Elchardus. Beeld DM
Mark Elchardus.Beeld DM

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel, de auteur van Reset en De Morgen-columnist.

Mark Elchardus

Voor fascisten was oorlog waarheid. Oorlog, zo meenden zij, selecteert. De sterkste wint en dat is meteen ook de beste. Oorlog scheidt kaf en koren, scheidt degenen die zegevierend marcheren aan de juiste kant van de geschiedenis van degenen die door de geschiedenis aan de kant worden geschoven. In het persoonlijke leven vertaalt zich dat in catharsis à la Ernst Jünger: de test waarin iedereen in het aangezicht van bloed en dood zichzelf tegenkomt.

Het optreden van Poetin in Oekraïne wordt nu her en der in verband gebracht met de mentale resten van communisme en stalinisme. De in Europa resterende communisten distantiëren zich maar lauw van Poetin en lokken daarom die reactie uit. De wijze waarop in Rusland over de invasie van Oekraïne wordt gespreken, doet echter veel meer denken aan de manier waarop fascisten oorlog ophemelden, als iets voorbij goed en kwaad, als een stalen wil tot grootheid.

De meeste Europeanen benaderen de oorlog daarentegen als een gevecht tussen goed en kwaad. Naar het conflict in Oekraïne wordt gekeken alsof het om een gevecht tussen demonen en engelen gaat. Oude archetypen worden van onder het stof gehaald: dit is Lucifer tegen aartsengel Michaël. Hun gevecht is in onze kranten te volgen.

Is dat moraliseren van oorlog beter dan de fascistoïde benadering? De geschiedenis leert ons immers dat oorlog een eindeloze bron van morele dilemma’s is, zelden een kwestie van ondubbelzinnig goed versus kwaad. Oorlog toont ons hoe kwetsbaar we zijn, hoe kwetsbaar en labiel ook alle ethische systemen die we opbouwen om goed en kwaad van elkaar te onderscheiden.

Zelfs nu, nu we ons zo sterk met de Oekraïners verbonden voelen, blijkt het niet gemakkelijk hen te helpen. Sancties tegen Rusland, uiteraard, hoewel hun doeltreffendheid niet verzekerd is. Noodhulp voor de mensen in Oekraïne, in ek geval. Het opvangen van vluchtelingen, zeker, en liefst zonder tijdrovende asielprocedure. Het is trouwens bewonderenswaardig hoe gul en doeltreffend Polen en ook Hongarije zorgen voor opvang in de regio, nu wij de regio zijn. Maar moeten we wapens leveren aan de Oekraïners?

Het antwoord op die vraag lijkt op het eerste gezicht vanzelfsprekend: we gaan die mensen toch niet laten afslachten; we gaan hen toch een kans geven zich te verdedigen. Toch stelt zich de vraag of we met wapenleveringen niet in de eerste plaats ons geweten sussen, een goedkope morele pleister plakken op ons zelfbehoud.

De effectieve verdediging van Oekraïne veronderstelt meer dan het leveren van wat wapens. Het veronderstelt dat we het volle gewicht van de NAVO tegen het Russische leger plaatsen, boots on the ground, zoals dat werd gezegd in verband met de oppositie tegen Bashar al-Assad in Syrië. Een dergelijk engagement impliceert dat veel body bags zullen terugkeren naar Europa, en het houdt daarenboven het risico in van een nucleaire confrontatie. Nagenoeg iedereen is het erover eens dat we dat te allen prijze moeten vermijden, daarentegen de diplomatieke kaart moeten trekken. Als die keuze wordt gemaakt, is het leveren van wapens echter niet langer vanzelfsprekend.

Zoveel leert Syrië ons. Het Westen wilde de oppositie daar steunen, maar niet met een volwaardig militair engagement, niet met boots on the ground. Als compromis werden wapens geleverd. Dat volstond niet om een regimewissel af te dwingen, wel om het bloedvergieten eindeloos te rekken, te laten uitgroeien tot de grootste humanitaire ramp sinds de Tweede Wereldoorlog. Doen we dit nu opnieuw in Oekraïne?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234