Maandag 13/07/2020

Opinie

In een ideale wereld zijn er geen gesegregeerde scholen. Maar de wereld is niet ideaal

Beeld Hollandse Hoogte / David Rozing

Michiel Lippens en Julia Steenwegen zijn doctoraatsonderzoekers aan de Universiteit Antwerpen (Onderzoeksgroep EduBROn). Lippens doet onderzoek naar etnische diversiteit en racisme in Vlaamse secundaire scholen. Steenwegen doet onderzoek naar schoolse initiatieven opgericht door etnische minderheidsgroepen zelf.

De Black Lives Matter-beweging heeft racisme opnieuw onder de aandacht gebracht, ook in Vlaanderen. De etnisch-raciale spanningen in de VS verschillen echter met deze in Vlaanderen. Waar in Amerika de breuklijnen vaak letterlijk ‘wit’ en ‘zwart’ zijn, is racisme in Vlaanderen vaak gericht op verschillende minderheidsgroepen. Dit kan enerzijds op basis van ‘kleur’, maar anderzijds ook op basis van culturele en religieuze tegenstellingen, waar leden van een etnisch-culturele minderheid vaak worden gereduceerd tot de ‘andere’ (‘Racialisation’). Dit racisme is diepgeworteld in de structuren van het onderwijs. Voor dit institutioneel racisme is er geen simpele oplossing, en daarom, stellen wij, moeten schoolse initiatieven van minderheden zelf deel uitmaken van het maatschappelijk debat.

Het is al vaker onderstreept: racisme manifesteert zich niet louter via expliciete racistische opmerkingen, maar kan ook zeer impliciet zijn. Wetenschappelijk onderzoek in scholen bevestigt dat zowel het ‘expliciete’ als het ‘impliciete’ racisme nog steeds rijkelijk aanwezig is, ook binnen het lerarenkorps. Het meer expliciete racisme is onder andere terug te vinden in de leraarskamer, waar leerkrachten naar leerlingen verwijzen als ‘bruinen’ of ‘terroristen’. Het meer impliciete racisme gaat onder andere over het tolereren van zulke uitspraken, maar ook over vormen van cultureel racisme (zoals ‘Marokkanen vinden het onderwijs gewoon niet zo belangrijk’).

Obstakel tot schools succes

In dit impliciet racisme wordt de ‘cultuur’ of de ‘religie’ van leerlingen met een migratieachtergrond veelal gezien als een obstakel tot schools succes. Uitingen van dit impliciet racisme normaliseren etnische ongelijkheid binnen het onderwijs, en rechtvaardigen het zelfs. Jongeren met migratieachtergrond krijgen bijvoorbeeld sneller het advies om een ‘minder zware’ studierichting te volgen, worden minder snel als cognitief begaafd erkend en ze vinden minder vaak de weg naar het hoger onderwijs, zelfs met dezelfde cijfers als hun witte klasgenoten. Ondanks al de goede intenties van leerkrachten en beleidsmakers blijven er structurele ongelijkheden spelen die niet met snelle oplossingen verdwijnen.

Etnische minderheden zijn zich erg bewust van deze discriminatievormen en de bijhorende uitdagingen. Velen hebben de ambitie om deze ongelijkheid aan te vechten en de sociale ladder te beklimmen. Bovendien tonen de resultaten uit het PISA-onderzoek dat zij onderwijs als dé weg zien naar succes. Ze organiseren dan ook zelf allerhande initiatieven om dit te bereiken. Chinese zaterdagschool, Afrikaanse huiswerkbegeleiding en islamitische scholen zijn wat voorbeelden van de initiatieven die minderheidsgroepen zelf op poten (proberen te) zetten om de prestatiekloof tussen jongeren met en zonder migratieachtergrond te verkleinen.

Deze initiatieven kunnen in Vlaanderen nog op weinig steun rekenen. Toch is het resoluut verwerpen van deze initiatieven, onder het mom van segregatie, een gemiste kans voor onze maatschappij die actief naar gelijkheid streeft. Minderheidsgroepen kennen de struikelblokken waar hun kinderen tegenaan lopen beter dan eender wie. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat islamitische scholen, die zoals alle scholen moeten voldoen aan de minimumnormen en regels inzake erkenning, veel kunnen betekenen op het vlak van academische excellentie, antidiscriminatie en ook antiradicalisering. Ook Koreaanse weekendscholen geven jongeren een gevoel van waardering en samenhorigheid. Zulke scholen, waar jongeren worden aangemoedigd om hun etnische identiteit volwaardig te ontwikkelen, zouden dan ook een weg kunnen zijn naar de gelijkheid die in het regulier onderwijs ongrijpbaar lijkt.

Sympathie, kennis en waarheid 

Al in 1935 schreef de Afro-Amerikaanse mensenrechtenactivist en socioloog W.E.B. Du Bois dat er in een ideale wereld geen gesegregeerde scholen voor zwarte kinderen in de VS nodig zouden zijn. In de realiteit is het, aldus Du Bois, cruciaal dat kinderen op school sympathie, kennis en waarheid meekrijgen over hun etnische achtergrond. Kinderen moeten bovenal goed onderwijs krijgen, waarin ze op waarde worden geschat en in veiligheid kunnen leren over zichzelf en de wereld om zich heen. Als het regulier onderwijs dit niet altijd kan bieden, en onderzoek toont pijnlijk aan dat dit ook in Vlaanderen zo is, dan kunnen schoolse initiatieven georganiseerd door minderheden zelf een deel van de oplossing zijn. Als jongeren binnen hun etnische groep zelfvertrouwen en academische waardering krijgen, verhoogt dit hun kans positief bij te dragen aan de maatschappij.

Er is geen eenduidige oplossing voor racisme in het onderwijs. Antiracisme vraagt tijd en onvermoeibare inzet van iedereen. Zoals Du Bois schreef, in een ideale wereld moeten we niet op zoek naar oplossingen buiten de reguliere school. Wetenschappelijk onderzoek én de dagelijkse realiteit tonen dat we daar nog niet zijn en dan kunnen zulke initiatieven een constructieve stap zijn naar gelijkheid.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234