Donderdag 20/02/2020

OpiniePatrick Loobuyck

In de zaak-Mila kunnen vrijheidsstrijders en respectzoekers nog van elkaar leren

Patrick Loobuyck.Beeld Stefaan Temmerman

Patrick Loobuyck is moraalfilosoof aan de UA en UGent en auteur van het boek Samenleven met gezond verstand.

Mila, 16 jaar, laat zich op sociale media in vulgaire bewoording uit over de islam en dat ontaardt in een maatschappelijke twist en een politieke rel. De een neemt het op voor de vrijheid van meningsuiting en het belang van godsdienstkritiek #JeSuisMila; de ander gaat voor meer respect en veroordeelt racisme en islamofobie #JeSuisPasMila.

Zowel de vrijheidsstrijders als de respectzoekers hebben een nastrevenswaardig doel. Ook ik bepleit een zo wijd mogelijke invulling van de vrijheid van meningsuiting – zelfs de negationismewet is overbodig – en roep tegelijk op om respectvol met elkaar om te gaan en de moraal van het publieke debat na te leven. Deze opvattingen zijn perfect combineerbaar. 

Toch blijkt die combinatie moeilijk. Alsof de vrijheidsstrijders alleen maar willen provoceren en beledigen. En alsof de respectzoekers er steeds op uit zijn om onze vrijheid van meningsuiting te beknotten. We zagen het gebeuren na de publicatie van de Duivelsverzen in 1989, de Mohammed-cartoons in 2005 en meer recent en dichterbij in de discussie over de Joodse karikaturen tijdens het Aalsterse carnaval en de heisa die Jeff Hoeyberghs eind 2019 veroorzaakte door zich in de UGent vrouwonvriendelijk uit te laten. Steeds ontstaat er een (links-rechts) polemiek – onder meer omdat de respectzoekers de mist in gaan. 

Nicole Belloubet, de Franse minister van Justitie, reageert op de zaak-Mila: ‘Een godsdienst beledigen is een aanslag op de gewetensvrijheid.’Beeld Photo News

Vooreerst vergissen sommigen zich van vijand én prioriteit. Ook nu weer. Mila wordt racisme en islamofobie verweten nadat ze de avances van een moslim afwijst. De beginfout ligt bij die moslim. Mila reageert heftig in blasfemische kaka-pipi-stronttaal. Niet netjes – hoewel ze niet de man speelt maar de religie. Ze kan vast beter. Dan gaat de internetriool open en krijgt ze alle drek over zich heen. Ze wordt bedreigd met verkrachting en met de dood. Ze durft nu niet meer buiten te komen. Dan is het toch duidelijk: de solidariteit moet ondubbelzinnig naar Mila gaan. En de respectzoekers dienen hun pijlen in de eerste plaats te richten op diegenen die Mila beschimpen en aanvallen. Klaar. 

Nochtans zei de Franse minister van Justitie Nicole Belloubet het volgende: “Een godsdienst beledigen is een aanslag op de gewetensvrijheid.” De minister, nochtans van linkse signatuur, vergist zich van vijand en doet aan blame the victime. Wie luistert, hoort de verlichtingsfilosofen zich in hun graf omkeren. Spinoza, Meslier, Voltaire, Diderot, d’Holbach, de Condorcet: ze formuleerden allemaal bijtende kritiek op de religieuze sprookjes. Niet uit haat, maar gedreven door een zoektocht naar vrijheid en verdraagzaamheid.

Dunne grens

Respectzoekers kunnen er blijkbaar ook vaak niet aan weerstaan om zichzelf verdacht te maken. Ze publiceren stukken waarin ze in naam van de strijd tegen racisme, seksisme en islamofobie de vrijheid van meningsuiting willen ‘herdefiniëren’ of met ‘extra regels’ willen afbakenen. Ze halen er de politieke context en tijdgeest bij. “De wereld is veranderd sinds de tijd van Voltaire”, schreef Anne Provoost in een goedbedoeld maar ambivalent geformuleerd stuk begin dit jaar – waardoor haar terechte oproep voor meer fijngevoeligheid toch weer overkwam als een pleidooi om de vrijheid van meningsuiting te beperken. 

De respectzoekers hebben echter ook een punt. In radicaal- en extreemrechtse vertogen is de grens tussen kritiek en haat flinterdun. Moslimhaat is een probleem en moet krachtig veroordeeld worden. Islamkritiek zou daar los van moeten staan, maar dat is niet steeds het geval. We moeten daar alert voor zijn.

De kunst bestaat erin om de strijd voor de vrijheid van meningsuiting en de strijd voor respect radicaal en duidelijk uit elkaar te houden. Respect en hoffelijkheid, daar moeten we op hopen en inzetten, maar het is – gelet op de basisvrijheden – niet altijd afdwingbaar. Wie in een open samenleving leeft, zal tegen een stootje moeten kunnen. Het zich beledigd voelen is een veel te subjectief gevoel om daar de vrijheid van meningsuiting op af te stemmen. Ik geef het je op een briefje: wie de bandbreedte voor de vrijheid van meningsuiting laat bepalen door humorloze fanatici met lange tenen zal geen vrijheid overhouden. 

De vrijheid van meningsuiting sluit echter niet uit dat mensen hoffelijkheid en respect mee in overweging nemen om op een beschaafde en bedachtzame manier met elkaar in gesprek te gaan. Ook dit is het overdenken waard: een mening ventileren zonder moedwillig veel te kwetsen is een uiting van beschaving, maar zich niet al te snel gekwetst weten evenzeer. In dat opzicht kunnen vrijheidsstrijders en respectzoekers nog van elkaar leren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234