Maandag 14/10/2019

De passie van Devos

In de Wetstraat wordt gespeculeerd over een regering met groenen, liberalen en christendemocraten

Carl Devos. Beeld Bob Van Mol

De politieke actualiteit volgens UGent-politicoloog en De Morgen-columnist Carl Devos.

In veel Europese landen versnippert het partijlandschap. Het centrum en traditionele partijen verzwakken, radicale, populistische, zelfs autoritaire stromingen hebben rugwind. Dat verzwakt de politieke stabiliteit. “Des coalitions minoritaires et fragilisées au pouvoir dans la moitié des pays européens”, schreef Le Monde. België is geen uitzondering.

Door de ruime ervaring te lande met lopende zaken zal dat regime, hoewel opgejaagd door nabije samenvallende verkiezingen, het crisisgevoel wat verdagen. Michel II zal wijdbeens op de winkel passen, in het parlement sneuvelt de overdosis constructivisme, vaak gecamoufleerde profilering, op electorale berekeningen. Ondertussen kunnen partijen zich voorbereiden op 26 mei. Vanuit verschillende uitvalposities.

CD&V zit alleen in haar geliefde centrum. De staatspartij is een en al verantwoordelijkheid en verbondenheid. Ze probeert evenzeer met stijl als met inhoud het verschil te maken. Nadat ze vier jaar lang met de linksslepende voeten van Kris Peeters (CD&V) in Michel I zat, had ze al lang voor het vertrek van N-VA beslist om met groter enthousiasme de erfenis van het regeringsbeleid te claimen. Na het vertrek van N-VA heeft ze daarvoor een open zee. 

N-VA stelt dat ook CD&V mee de bocht naar links van Michel II nam, die was te kort om lang na te zinderen. Het vertrek van N-VA uit haar sociaal-economische droomregering, wegens een niet-bindend migratiepact, is daarentegen voor eeuwig. Ze communiceert in grijstinten, soms is het makkelijker te zeggen wat ze niet eerder dan wel is. CD&V leeft van het uitdunnende midden, maar heeft zoals vaak uitstekende formatiekaarten.

Blauw-groene as

In de boeiende kerstgesprekken van Newsmonkey verklaart Meyrem Almaci (Groen) haar liefde voor een groen-blauwe motor. En kijkt ze ook naar CD&V als toekomstige coalitiepartner, in de meeste formules onvermijdelijk. Niet naar sp.a. Velen zien hun oordeel bevestigd dat Groen dichter bij het liberalisme dan het socialisme ligt. In een gesprek met De Standaard (8 december) wees ook Bart Tommelein (Open Vld) op die blauw-groene as. Omdat ze bij MR vooral de concurrentie van Ecolo vrezen, zien ze daar nu het klimaat ook meer zitten. In de Wetstraat wordt gespeculeerd over een federale regering met groenen, liberalen en christendemocraten. En over de groeiende desinteresse van N-VA in dat beleidsniveau. Tenzij met de PS in een confederale beweging.

Premier Charles Michel krijgt applaus als hij de Kamer verlaat. Beeld BELGA

Groen is in goede doen. Moet enkel de gedachten bestrijden dat hun voorstellen de middenklasse zwaar ambeteren en dat ze te principieel voor het bestuur zijn, en een groene stem dus minder effect heeft. Dat laatste, en de liberale ondertoon van Groen, opent voor sp.a wat mogelijkheden op links. Sp.a heeft inhoudelijk relevante voorstellen en wat thema’s mee, maar weinig volk en zelfvertrouwen om dat overtuigend te brengen. Op het identitaire te weinig eensgezindheid. Haar te strenge cumulregels maken dat personeelsprobleem nog groter. Bovendien bekijkt de buitenwereld sp.a als een instortende loft, waardoor ze kleiner lijkt dan ze in cijfers is.

Heel anders bij Open Vld, de zelfverklaarde bruisbal van schwung, positivisme en voluntarisme. De inhoudsloze slogan ‘gewoon doen’ wordt niet langer gelezen als in de ‘doe normaal of ga weg’ van Mark Rutte in januari 2017, maar als de handen uit de mouwen. Lef spreekt aan. Maar tevens dreigt het pragmatisme voor een partij die ooit op manifesten werd gebouwd. Het liberalisme is makkelijk te verdedigen als superieur vrijheidsmodel tegen de radicale islam, zoals Gwendolyn Rutten in april 2017 deed, of tegen nationalistische heimatheisa, zoals De Croo (Open Vld) tussen rocksterren, maar wat het binnenlandse verder betekent is moeilijker. 

N-VA was sociaal-economisch de meest liberale partij van Michel I: tax cut, begroting, besparingen in de sociale zekerheid… Altijd was N-VA straffer dan Open Vld. En is daarom ook een te bestrijden concurrent. Niet enkel CD&V, maar vooral Open Vld zal de centrumrechtse kiezers eraan herinneren dat N-VA uit Michel I wegliep en veranderde, radicaliseerde.

Een tegen allen

N-VA zit zo in haar favoriete hoek: een tegen allen. Maar is ondertussen geëvolueerd van een aanbodpartij naar een die drijft op de algoritmes van de kiezersmarkt. Haar vertrek uit Michel I is minstens zo electoraal als principieel. Om de rechterflank af te dekken, polariseert ze op identitaire thema’s, met opjuttende communicatie. Wellicht zal dat de groei van het VB, invloedrijke zweeppartij eeuwig opgesloten in het cordon, niet tegenhouden. Ondertussen slinkt voor velen het verschil tussen N-VA en radicaal-rechts.

N-VA-kopstuk Bart De Wever. ‘N-VA dreigt te radicaal te worden voor het centrum.’ Beeld BELGA

N-VA wil dat men tegen haar kan zijn, mikt niet op de helft maar op ruim een derde van de kiezers. Nu dreigt ze te radicaal te worden voor het centrum. Velen kozen voor N-VA omdat die beloofde zaken op orde te zetten. Sociaal-economisch is het werk niet halfweg. N-VA lijkt een identitaire eenthemapartij te worden. Een late uitstap uit de regering wist bovendien het opdoemend beeld van traditionele machtspartij niet uit. Al is de weigering van de liberalen, waarmee ze kinderachtig N-VA willen pesten, om na de verkiezingen de grondwet te herzien een godsgeschenk voor N-VA. Nu kunnen ze zich daarachter verschuilen: het communautaire is door de anderen begraven.

Maar straks komt hun efficiënte campagnemachine op gang, die N-VA met softere boodschappen weer in het centrum kan brengen. Die inzet moet N-VA verzoenen met een strijd op rechts. Moeilijk, maar niet onmogelijk.

Het spel is niet gespeeld, op een schuivende markt is veel mogelijk. België valt in 2019 uiteen in voor en na 26 mei. In beiden delen wint de slimste.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234