Dinsdag 29/11/2022

Brief van de dagSimon Truwant

In de poging om zich te positioneren tussen ‘woke’ en ‘antiwoke’ maakt Joël De Ceulaer zichzelf tot maatstaf

Volgens Joël De Ceulaer was 'De tafel van vier' niet racistisch. 'Waarop is dat gebaseerd, behalve een persoonlijke standpunt?', vraagt Simon Truwant zich af. Beeld VIER
Volgens Joël De Ceulaer was 'De tafel van vier' niet racistisch. 'Waarop is dat gebaseerd, behalve een persoonlijke standpunt?', vraagt Simon Truwant zich af.Beeld VIER

De poging om zich te positioneren tussen ‘woke’ en ‘antiwoke’ heeft nauwelijks oog voor de essentie van dit debat: Joël De Ceulaer maakt zichzelf tot maatstaf, maar vergeet na te denken over zijn eigen denkpositie (DM 10/9). Dat schrijft Simon Truwant, filosoof aan de KU Leuven, in een reactie.

Simon Truwant

Het essay onderzocht waarom er iets wringt in het debat over woke. Zijn ‘wokers’ op de (witte) man spelende radicalen? Of is ‘woke’ niets meer dan een scheldwoord dat conservatieven gebruiken om alle tegenstanders te discrediteren’? De Ceulaer acht beide antwoorden deels correct en tracht ze genuanceerd te combineren.

Dit ‘combinatiedenken’ - een term geleend van filosoof Patrick Loobuyck - houdt volgens De Ceulaer in “dat je zelfstandig denkt, zonder je te conformeren aan welk kamp dan ook”, omdat er aan beide kanten van een debat waardevolle argumenten te rapen vallen. Zo begrepen juich ik combinatiedenken toe. Gezien de polarisatie van het maatschappelijke debat zijn we gebaat bij meer kritische afstand tegenover de heersende denkkaders, ook hetgene dat ons het meest aanspreekt.

Eigengereidheid

De willekeurige manier waarop De Ceulaer dit denkmodel in de praktijk brengt, lijkt me echter bedenkelijk. Groepsdenken is hier immers simpelweg ingeruild voor eigengereidheid. De Ceulaer verdedigt zonder reserve de Antwerpse universiteitsdocenten en Eddy Demarez, maar heeft niet echt een mening over FC De Kampioenen. Hij vindt dat de Masai-cultuur wel onrechtmatig werd toegeëigend, maar noemt verwijten van cultural appropriation ten aanzien van dreadlocks of Elvis Presley te gek om los te lopen.

Hij strijdt al tien jaar tegen Zwarte Piet, maar geniet er wel van te spelen met de gevoelige woorden ‘wit’ en ‘blank’, en vond niets racistisch aan De tafel van vier (merk op: de redenering ‘het was een marketingstunt, dus geen racisme’ is net geen combinatiedenken). Maar waarop zijn al deze verschillende wegingen gebaseerd, behalve een persoonlijk standpunt? Wanneer we elk ons eigen eilandje van meningen vormen, ontbreekt nog steeds een leidraad om de polarisatie te overstijgen.

Ideeën versus identiteit

Toegegeven, er schuilt mogelijk een sturend principe in De Ceulaers essay, namelijk dat we mensen op hun ideeën en argumenten moeten beoordelen en niet op hun identiteit. Dat is op het eerste gezicht een aantrekkelijk principe. Maar hier duikt hetzelfde probleem op.

Zo trekt De Ceulaer eigenhandig een grens tussen de nuttige en gevaarlijke kant van kruispuntdenken, maar verwart hij daarbij wel een kruispunt met een optelsom. Hij vindt het concept cultural appropriation ‘vermoeiend’, maar reduceert het tot ‘je laten inspireren door een andere cultuur’. Dit miskent dat het concept vooral aanklaagt wanneer het toegeëigende gebruik wel nog steeds wordt afgekeurd bij de oorspronkelijke gebruikers. (Denk aan dreadlocks als hip stijlelement voor witte artiesten, maar als slordig en onprofessioneel bij mensen van kleur.) Hij oordeelt en passant dat taal geen belangrijke rol speelt in systemisch racisme en denkt op eigen houtje de zwaarbeladen term cultuurmarxisme te kunnen recupereren.

De strikte scheiding die De Ceulaer optrekt tussen ideeën en identiteiten plaatst hem in een wel erg comfortabele positie. Enerzijds kan hij vrij bepalen wat het ‘woke’ en ‘antiwoke’ frame te betekenen en te bieden hebben. Anderzijds verhindert het elke kritische reflectie op zijn eigen denkframe. En laat net dat hetgene zijn waar dit hele debat om draait. We kunnen andere posities pas begrijpen als we inzien hoe wij ze benaderen. Een midden kan pas moedig zijn, een denken echt combinerend en depolarisatie mogelijk, als je eerst het eigen perspectief, beperkingen incluis, onder ogen ziet.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234