Maandag 25/05/2020

Opinie

In de nasleep van het verdriet schrijven wij

Beeld AFP

"Deze terroristen proberen ons allen sprakeloos te maken", schrijft Tade Ipadeola, dichter en advocaat. Hij won in 2013 met 'The Sahara Testaments' de Nigeria Prize for Literature, de meest prestigieuze literaire prijs in Afrika. Hij is voorzitter van PEN Nigeria.

We leven in de 21ste eeuw niet in tijden van betovering. Te vaak verleidt beschaving ons tot een droom, een parallel universum waar orde heerst. Maar juist dan lopen wij het grootste gevaar dat wij de waarheid vergeten over ons bestaan hier, een reality check sluipt binnen, om ons er brutaal aan te herinneren, dat wij nog een lange weg moeten afleggen om op een planeet te leven met goedaardige wezens.

Via de grote televisiekanalen is bijna de hele wereld getuige geweest van de gebeurtenissen in Parijs. De constante uitzending stopte niet voor de ontknoping. De dodentol was 17. De schok en het verdriet dat ik voelde was persoonlijk. Toen twee maanden geleden de herfst overging in winter, heb ik, aangespoord door mijn collega's van PEN Vlaanderen, twee dagen de tijd genomen om te voet en per metro Parijs te verkennen. De terroristen vernietigden zopas de vrede waarvan ik toen getuige was.

Bloeddorstige ideologie

Wat de wereld niet wist, omdat er geen journalisten waren, geen schrijvers, geen televisieploegen en geen radio, was dat er op dat zelfde ogenblik een ongeziene afslachting van burgers plaatsvond, in Baga, een stad in het noordoosten van Nigeria.

In de nasleep van die slachtpartij werd het aantal doden hevig betwist. Regeringsbronnen, die via het nerveuze en overdonderde Nigeriaanse leger spreken, blijven volhouden dat slechts 150 mensen werden vermoord. Amnesty International en PEN Nigeria houden vol dat het om veel meer dan duizend doden gaat. Enkele geschokte overlevenden blijven zeggen dat er niet minder dan tweeduizend mensen in koelen bloede werden gedood.

Verantwoordelijk voor de doden zijn extreme islamitische terroristen die een bijzonder bloeddorstige ideologie aanhangen. Binnen hun giftige overtuigingen is doden een triviale zaak. De betrokkenen bij de reële daad om anderen te doden zijn meestal mannen, met een klein aantal 'excuusvrouwen'. Zij zullen beweren dat ze doen wat zij doen ter verdediging van hun geloof. In het geval van de moordenaars van Baga zullen zij benadrukken dat zij het territorium heroveren dat deel uitmaakt van hun voorouderlijke cartografie.

Dit is wellicht waar de punten van overeenstemming eindigen. Opmerkelijk is het feit dat het aantal slachtoffers in Baga niet precies bepaald kon worden - zelfs nu een stukje van Baga door Nigeriaanse soldaten is heroverd. Wij zagen wel hoe de veiligheidsmensen in Frankrijk de televisiepresentatoren en -presentatrices moesten wegduwen uit gebieden die onveilig konden zijn.

In Parijs werd uitstekend televisiemateriaal gemaakt voor een wereld die hongert naar iets bijzonders gedurende de 24 uurs-nieuwscyclus. Wij wisten tot 8 januari, toen de grootste schade reeds was aangericht, niet dat er in Baga iets vreselijks gebeurde. Hier was er, wat in hedendaagse mediatermen op zijn best 'pathos' kon worden genoemd, en op zijn slechtst 'bathos'.

De bathetiek liet zich op zijn slechtst zien toen de betwisting van de aantallen slachtoffers benodigd leek te zijn om de Europese en westerse media te doen kijken. Het was een Afrikaanse zaak. Erger nog, een Nigeriaanse zaak. Een vuile, verachtelijke zaak, alles welbeschouwd, omdat de Nigeriaanse media zelf geen verslag uitbrachten over de slachtpartij - omdat de Oppercommandant, die over minder dan 36 dagen opkomt voor de presidentiële verkiezingen om zichzelf op te volgen, niet als een nietsnut wil worden afgeschilderd.

De wereld was niet altijd zo. In september van 2005, in de nasleep van de Deense cartoons en de fatwa, brachten de media verslag uit van elke hoek van de aarde, waar wat ook maar verband hield met de cartoonrellen en de daaropvolgende fatwa, aandacht kreeg. Nigeria kreeg een bijna disproportioneel deel van de aandacht van de wereldmedia in februari 2006 met bloedige betogingen in het Noorden, toen daar tussen de veertig en de honderd mensen stierven.

Ja, zelfs toen waren de cijfers niet precies bekend. Op dat zelfde ogenblik heeft PEN Nigeria in samenwerking met PEN International en enkele PEN-centra in Europa geholpen om letterlijk het leven te redden van Nigeriaanse schrijvers en journalisten die opkwamen voor de vrije meningsuiting. Een deel van deze schrijvers leeft nog steeds in ballingschap.

Om redenen van strategie en veiligheid moest het Rapid Action Network van PEN International zijn dagelijkse werk zo geruisloos mogelijk laten verlopen. Ik ben de Europese PEN-centra dankbaar voor hun discretie, en vooral PEN Vlaanderen, die mij onderdak bood in november 2014 in België. Ik kon vaststellen dat schrijvers die op allerlei plekken ter wereld risico's en gevaar liepen bij PEN Vlaanderen transit en onderkomen hadden gekregen. PEN Vlaanderen doet dit nu meer dan tien jaar.

Van alle schrijvers die in de Vlaamse PEN-flat verbleven, brandt nu één naam in neon: 'Luz'. Mijn hart was verheugd te lezen dat Renald Luzier aan de tragedie bij Charlie Hebdo is ontsnapt en dat hij daar zijn werk voortzet. Wij deelden een flat in Vlaanderen. De wereld is klein, welbeschouwd. Attente mensen maken onze grote wereld intiem.

Thuis en in het buitenland, meest recent in Vlaanderen in november 2014, schreef en sprak ik over Boko Haram en wat hen drijft. Deze terroristen hebben geen gevoel voor verhouding en proberen ons allen sprakeloos te maken. Geen schrijver die alleen handelt, geen leger op zichzelf, kan het winnen van hun rabiate misogynie en misantropie. Vooral in Nigeria doden ze met een extreem vooroordeel als de schrijver of cartoonist een moslim is.

De enige verdediging hiertegen is te vinden in de band tussen de schrijvers van de wereld, soldaten van het denken, die met stille en standvastige resoluutheid besluiten te streven naar het behoud van de menselijke waardigheid en vrijheid over de grenzen heen. Schrijvers moeten nooit schrijven of actie voeren, denken en reageren volgens een vaste formule. Dat zou indruisen tegen de geest die hen tot schrijvers en verdedigers van de vrijheid maakt. Wat de broederschap van de pen verenigt, over ons huidig verdriet heen, is de harmonie van onze stemmen. Zij rijst op. Zij is opgeschreven en op muziek gezet. Zij blijft opstijgen. Dit is onze onsterfelijke gift en nalatenschap voor deze wereld zonder einde.

Vertaling: PEN Vlaanderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234