Zondag 19/09/2021
Julie Cafmeyer. Beeld DM
Julie Cafmeyer.Beeld DM

ColumnJulie Cafmeyer

In de grootste crisis kan kunst ons helpen te overleven

Julie Cafmeyer is columnist.

In 2016 maakte de Koerdische kunstenaar, journalist en activist Zehra Doğan, een schilderij van de verwoeste stad Nusaybin, die werd aangevallen door het Turkse leger. Ze veranderde de legertanks in schorpioenen, waardoor de Turkse rechtbank het werk als ‘terroristische propaganda’ veroordeelde. Doğan werd voor 34 maanden in 3 verschillende gevangenissen opgesloten, waaronder Diyarbakir Prison No.5, een gevangenis die bekendstaat als een van de ergste ter wereld.

Na enkele dagen in de gevangenis begon Doğan, onverslaanbaar als ze is, verder kunst te maken. Het werk dat ze in de gevangenissen maakte is deze zomer onder de titel Stronger Still te bewonderen in het Gorki Theater in Berlijn.

Hoe vond een vrouw in deze extreme omstandigheden de kracht om te creëren? Haar expo vertelt niet alleen het verhaal van de individuele kunstenaar, maar ook dat van een vrouwelijk collectief.

‘The collective spirit of resistance.’ De vrijheid die schuilt in het nee zeggen. Samen nee zeggen tegen onderdrukking, tegen verwoesting, tegen martelpraktijken, tegen oorlog, tegen censuur, tegen dictatuur, tegen het patriarchaat. In de plaats daarvan komt er solidariteit, schoonheid, creatie.

Omdat het in de gevangenis verboden was om kunst te maken, werd ze geholpen. Haar moeder waste haar kleren, en smokkelde tafelkleedjes binnen die ze kon gebruiken als schilderdoeken. Een vriendin van haar schreef brieven, en liet altijd één vel papier blanco op de achterkant. Op de witte vellen schreef Doğan verhalen die ze weer opstuurde en bewaard werden door haar vriendin.

Ze creëerde met alles wat ze kreeg en vond. Ze maakte penselen met haar haren, plakte duivenveren op haar doeken, gebruikte balpennen. Er is altijd een manier, altijd een uitweg, zo toont ze ons.

De vrouwen die haar hielpen waren niet alleen begeleiders van haar werk, maar creëerden met haar mee. Haar moeder schreef een gedicht voor haar tentoonstelling, en met haar medegevangenen maakte ze een krant in de gevangenis.

In een van haar dagboeknotities schrijft ze dat ze bij aankomst meteen een knuffel kreeg van de andere opgesloten vrouwen. Ze schrijft: “All beautiful things start with a hug.”

Op een van haar doeken maakte ze een zelfportret. Een roze, naakte vrouw achter slot en grendel in een cel. Op het plafond hangt een pauw. De kracht van verbeelding is groter dan de wet. Haar geest, te groots om geïsoleerd te blijven. Er moet iets naar buiten gestuwd worden.

Het werk is politiek, omdat haar persoonlijkheid onlosmakelijk verbonden staat met de toestand in haar land, haar straf, haar verzet. Doğan toont wat kunst in deze tijd kan zijn. In de grootste crisis kan kunst ons helpen te overleven. Kunst die aanzet tot leven.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234