Dinsdag 18/06/2019
Carl Devos Beeld Carl Devos

Column Carl Devos

In België wordt onophoudelijk hervormd, maar verandert er zo weinig

De politieke actualiteit volgens UGent-politicoloog en De Morgen-columnist Carl Devos.

Er is goed en slecht nieuws. Het goede is dat België vorige week wereldkampioen werd in twee verwante disciplines. Het slechte nieuws is dat ze allebei te mijden zijn: paraplu’s openen en zwarte piet toespelen. De twee inzendingen voor dit WK delen een droevige ellende: die van de vluchtelingen in het station Brussel-Noord en die van de moord op Julie Van Espen.

Ze verschillen op vele vlakken, maar delen het onvermogen van Het Systeem om reeds lang bekende problemen op te lossen. Het drama is dat Het Systeem naar verluidt twee keer volgens het boekje werkte. Regels en procedures zijn correct toegepast. Iedereen deed wat binnen eigen bevoegdheden lag. En niemand is verantwoordelijk. Dat maakt de verontwaardiging en het onbegrip enkel groter. Al is niet alles kommer en kwel: door uitstekend politiewerk werd de moordenaar van Julie snel gevonden. En in Brussel-Noord is de openbare riool wat opgeruimd. Door burgers, die de miserie niet langer konden aanzien.

Lof, verbolgenheid

Waarvoor lof. Maar ook verbolgenheid. Boosheid, niet zozeer op één beleidsmaker maar op de wanprestatie van hun geheel. Dat minder is dan de som der samenstellende delen. Verzamelde beleidsmakers lijken meer begaan met elkaar te verwijten, dan met problemen oplossen. 

Hoeveel invalshoeken, bedenkingen, elementen en overwegingen men er ook tegenaan gooit, daardoor verliezen die problemen hun fundamentele kern niet: ook mensen zonder papieren zijn mensen en ze verdienen het aldus behandeld te worden. Een recidiverende – vluchtgevaarlijke, zo blijkt – verkrachter van wie het beroep enkel betrekking had op de straf, laat je niet los. 

Ondertussen passeerden een Vlaamse, federale, Brusselse ministers en een paar Brusselse burgemeesters … elk om te zeggen dat iemand anders de miserie in Brussel-Noord moet oplossen. Maar in elke oplossing ziet iemand anders een probleem. Ondertussen wijzen het hof van beroep en de politiek naar elkaar om uit te leggen wat over Julie niet begrepen mag worden.

Gelijk hebben ze allemaal

Wat het nog moeilijker maakt, is dat ze ongeveer allemaal ook gelijk hebben. Een opvangcentrum bouwen voor mensen zonder papieren die geen asiel willen aanvragen klinkt eenvoudig, maar is het niet. Met eenrechterkamers stijgt de capaciteit, maar daalt de kwaliteit. Er valt altijd wel iets voor en tegen te zeggen, waar het op aankomt, is knopen door te hakken. Dat gaat zo moeilijk.

Verantwoordelijkheid, zeker in delicate kwesties als de moord op Julie, wordt dan geschuwd. Omdat die vaak verward wordt met persoonlijke aansprakelijkheid of schuld, met ‘naming and shaming’. Verantwoordelijkheid impliceert rekenschap geven en de verbintenis nakomen om te doen wat – ook door anderen – gedaan moet worden. Dat vereist een betrokkenheid die persoonlijke plichten overstijgt. Ook Koen Geens (CD&V), een uitstekend minister, is verantwoordelijk. Samen met zijn voorgangers, en voorbije regeringen en parlementen die onvoldoende zorgden voor een goed werkende justitie. Naast alle lessen over de scheiding der machten en de rechtsstaat, zijn er ook die over democratie.

Geblinddoekt

Niemand betwist de onafhankelijkheid van magistraten of het respect voor gerechtelijke beslissingen, maar het is de opdracht van de politiek om structurele tekortkomingen aan te pakken. Om het kader te voorzien. Zoals meer prioriteit voor de strijd tegen seksueel geweld en dus ook de behandeling van daders, snellere procedures, strengere criteria en doelen opleggen aan de autonome organisatie van de rechtbanken en hoven, enzovoort. Dus onder andere voldoende personeel en middelen voorzien, al scoort België ter zake op sommige criteria niet slecht vergeleken met het buitenland.

Het symbool van justitie is niet de geblinddoekte Vrouwe Justitia, wel het justitiepaleis in Brussel, al meer dan 30 jaar – dertig! – in stellingen. Er zijn ook meer middelen nodig. Welke? Dat weet niemand. De voorbije weken is al voor zo veel uitgavenposten meer geld gevraagd of aangekondigd, dat zal deze en volgende week niet anders zijn. Er is niet eens geld genoeg om de lopende uitgaven en stijgende vaste kosten te dekken.

Slimmere oplossingen

Hoe terecht de vraag om extra geld soms ook is, het is vaak tegelijk een gemakkelijkheidsoplossing. Om niet te moeten zoeken naar slimmere, nog moeilijkere, meer structurele oplossingen. Het beleidsfalen is vaak het mislukken of uitblijven van hervormingen.

Al dreigen politici die hervormingen beloven stilaan uitgelachen te worden. In dit land wordt, zo lijkt het, onophoudelijk hervormd, maar verandert er zo weinig. Nochtans is er geen alternatief, gezien het middelengebrek.

Ook in de sociale zekerheid, nu met één miljard in het rood, dringen keuzes zich op. Meer dan enkel extra geld. Het is zeer de vraag of Het Systeem tot die keuzes in staat is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden