Zondag 05/07/2020
Beeld rv

ColumnSabrine Ingabire

Ik wil dat we herdefiniëren wat het betekent om magisch of voortreffelijk te zijn

Sabrine Ingabire is journaliste en schrijfster. Ze is aan de slag bij NRC Handelsblad in amsterdam. haar column verschijnt tweewekelijks.

Net voor en na Nieuwjaar beginnen mensen lijsten te maken van hun verwezenlijkingen, en dit jaar gingen ze over het afgelopen decennium. Deze lijsten kunnen confronterend zijn: net zij die, naar maatschappelijke normen, indrukwekkende dingen hebben gedaan, maken zulke lijsten. Daardoor zie je vaker ‘tien jaar geleden leefde ik nog op straat, vandaag ben ik een multimiljardair’ dan ‘tien jaar geleden werd mijn dochter geboren, vandaag ben ik een goede, liefdevolle alleenstaande vader’, terwijl beide even waardevol kunnen zijn. 

Ik vind het al heel wat om een decennium te overleven, zeker als men aanschouwt hoe vreemd en deprimerend dat decennium was: er waren ochtenden waarop ik geen onderscheid kon maken tussen het nieuws en dystopische politieke satire.

Ik overwoog ook zo’n lijst te maken. Ik dacht aan mijn boek, boekbijdragen, baan, lezingen, publicaties, panelgesprekken, grote interviews, deze column… Ik kon de tel niet bijhouden, het overweldigde me en ik werd droevig. Ik had gewoon te veel gedaan – deels uit eigen ambitie, maar vooral omdat het moest.

Stel dat mijn thuissituatie beter was geweest, dat ik niet op mijn zeventiende was verhuisd en niet snel had beseft dat een OCMW-uitkering in Brussel nauwelijks genoeg is voor de huur. Dat mijn ouders gewoon voor mijn rechtenstudies hadden betaald en ik mij daarop had kunnen toeleggen, in plaats van daarbovenop te werken. Ook dan had ik me moeten onderscheiden van alle mensen met hetzelfde diploma, die vaak niet alleen witter en rijker zijn, maar ook connecties hebben die ik als zwarte vluchteling niet had. Ook dan had ik moeten hustlen.

Er is niets mis met ambitieus zijn en verwezenlijkingen vieren. Maar we weten inmiddels dat mensen van kleur – vrouwen in het bijzonder, zwarte vrouwen nog meer – twee, drie, tien keer harder móéten werken om dezelfde positie binnen hun veld te krijgen als een niet-arme, witte, mannelijke cisgender. Ik kijk naar jonge getalenteerde mensen van kleur met een indrukwekkend cv – 26, twee bedrijven; 30, vijf boeken; 22, headliner van acht festivals – en vraag me af hoeveel van dat werk een eigen keuze was en hoeveel een door de maatschappij opgelegde verplichting. Het is een vorm van prestatiedruk, maar gekleurd, gegenderd en bijgevolg erger. Zouden we al deze dingen zó vroeg doen in een niet-kapitalistische, niet-racistische, niet-seksistische wereld?

De uitverkorene

Wat ook speelt, is dat wanneer grote witte instellingen een stamp of approval op je drukken, veel deuren voor je opengaan. De keerzijde is dat ze hierdoor niet de moeite doen om verder te zoeken, waardoor de meest zichtbare mensen van kleur de meeste opdrachten krijgen. Zo wordt een zwarte fysicus uitgenodigd op een panelgesprek over chemie omdat beide wetenschappen zijn, maar vooral omdat ze ‘diversiteit’ in hun panel wilden en geen zwarte chemicus konden (door de discriminatievormen die ertoe leiden dat zwarte mensen zulke functies zelden bekleden) of wilden vinden. Voor je het weet, moet de zwarte fysicus ook over architectuur praten. 

Op zich geen probleem, er zijn meer dan genoeg witte mensen die zonder expertise in een panel zetelen, maar zou het niet fijn zijn als er niet één zwarte wetenschapper van dienst was? De ‘uitverkorene’, maar dan met tien keer zoveel werkervaring als zijn gemiddelde witte collega’s.

Als ‘uitverkorene’ voel je vaak de verantwoordelijkheid om deuren te openen voor zij die minder privileges hebben. Het is ook de bedoeling dat je je privileges inzet om onrecht aan te kaarten. Maar zo word je, naast alles wat je al moest worden om überhaupt aan een baan te geraken, ook nog de diversiteitsmedewerker binnen je veld. Zijn jullie verbaasd als ik vertel dat veel van mijn getalenteerde, enigszins bekende vrienden van kleur overwerkt en uitgeput zijn?

Dat zie je niet bij zulke lijsten op sociale media. Mensen zijn – terecht – onder de indruk: “Hoe doe je het toch allemaal?”#blackgirlmagic en #blackexcellence. Deze hashtags ontstonden om zwarte mensen te vieren in een wereld waarin ze bijna nooit gevierd worden. Maar zoals het gaat werden ze mettertijd steeds vaker toegeschreven aan bepaalde, vaak kapitalistisch getinte verwezenlijkingen. Zo is een zwarte vrouwelijke dokter met een Harvard-diploma een voorbeeld van #blackgirlmagic en #blackexcellence – en dat is ze ook. 

Maar ik wil dat we herdefiniëren wat het betekent om magisch of voortreffelijk te zijn. In een maatschappij waar zo veel onderdrukkingsmechanismen tegen jou spelen, is het niet al voortreffelijk en magisch om gewoon te bestaan? Om genoeg te slapen? Om (psychisch) gezond te zijn?

Ik wil geen uitverkorenen meer, alleen een wereld waar iedereen gelijke kansen krijgt. Ik verlang ernaar om als 24-jarige één baan en één titel te kunnen hebben, iets wat mooi past op een businesscard. Een wereld waar mensen van kleur simpelweg middelmatig kunnen zijn en toch een goede baan hebben, en toch succesvol en gelukkig zijn. Als zwarte vrouw in een witte mannelijke wereld is het recht op middelmatigheid ook #blackgirlmagic en #blackexcellence.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234