Zaterdag 21/09/2019

opinie

Ik werd zaterdag uitgenodigd voor de heropening van het AfricaMuseum, maar had helemaal geen zin om te gaan. Dat bleek terecht

Sabrine Ingabire. Beeld Assia Missaoui

Sabrine Ingabire is schrijfster, freelancejournaliste en rechtenstudente.

Ik werd zaterdag uitgenodigd voor de heropening van het AfricaMuseum in Tervuren. Hoewel ik eerder dit jaar geïnterviewd werd door een van hun medewerkers en mijn inzichten, verwachtingen en zorgen omtrent het museum mocht meedelen, had ik helemaal geen zin om te gaan.

Dat bleek terecht.

Het eerste wat je ziet als je afstapt van de tram zijn pijlen naar het nieuwe museumrestaurant: Bistro Tembo. Neem een Belgische restaurantketen met witte eigenaars (Lunch Garden), geef het restaurant een Afrikaanse naam (tembo betekent in het Swahili olifant), zet er vier Afrikaanse gerechten (uit de vijftig!), een chef-kok met Afrikaanse roots en zeg dat je je best hebt gedaan. Dat is Bistro Tembo. Mooie metafoor voor het hele museum.

De speech van directeur Guido Gryseels was woelig. Toen hij zei: “Dat betekent niet dat we geen respect hebben voor de individuele bijdragen van velen – missionarissen, leraars, artsen –, maar als systeem kun je niet anders dan het kolonialisme veroordelen”, dacht ik: hij heeft het niet door. Hij gelooft wel dat kolonialisme slecht is en dat het museum niet oké was zoals het vroeger was, maar hij heeft niet helemaal begrepen wat dekolonisatie echt inhoudt, waarom het zo belangrijk is, wat de leefwereld van mensen met Afrikaanse roots in België is en wat onze zorgen zijn. En een persoon die het niet helemaal doorheeft, mag van mij niet diegene zijn die bepaalt hoe het dekolonisatieproces van het AfricaMuseum (ik vind deze naam overigens ook problematisch aangezien het slechts over drie landen gaat, en specifieker over Congo) moet verlopen.

Overal aanwezig

Dekoloniseren gaat niet alleen over gebouwen, boeken of standbeelden, maar ook over geesten. Het gaat om het afleren van het koloniaal denken, het erkennen dat white supremacy schadelijk is en aanwezig is in alle onderdelen van de maatschappij. Het gaat om het besef dat er nog een geloof bestaat over de minderwaardigheid van Afrika, en daar effectief iets aan doen. Het delen van de macht, waar Nadia Nsayi het over heeft, is een onontbeerlijk element daarvan. En als je geest niet gedekoloniseerd is, hoe kun je dan iets anders dekoloniseren? De foto van de werknemers van het museum, die zo wit is dat het pijn doet, herinnert aan de Vrouwenraad van Saudi-Arabië. En daar is een probleem.

Dit museum is eigenlijk heel representatief voor hoe de Belgische maatschappij omgaat met haar koloniaal verleden: een beetje moeite doen om het te erkennen en een beetje op te lossen, daar heel trots op zijn en verwachten dat mensen daar blij mee zijn – en uiteindelijk beledigd zijn als iemand klaagt, omdat “verandering tijd neemt” en “wij ons best hebben gedaan”. En ik geloof oprecht dat ze moeite hebben gedaan: er zijn ook mooie dingen in en aan het museum. Maar luisteren naar de slachtoffers van kolonisatie, hoe pijnlijk en moeizaam het ook kan zijn, en aan de slag gaan met hun voorstellen is net iets te veel gevraagd.

Opgezette dieren in het AfricaMuseum in Tervuren. Beeld REUTERS

Tijdens en na mijn bezoek kon ik mijn gevoelens niet echt plaatsen. Ik voelde me heel ongemakkelijk door de manier waarop witte mensen rondom mij ‘ons’ bekeken en over ‘ons’ praatten. Ik werd droevig van alles rondom mij: de overweldigende aanwezigheid van beschermde koloniale stukken en van het logo van Leopold II, het gebouw an sich, de lijst van gesneuvelde Belgen in Congo zonder vermelding van het exponentieel groter aantal Congolezen die gestorven zijn. Ik voelde me slecht omdat ik dacht aan de vernielde levens en de onmenselijke koloniale praktijken en de nog tastbare gevolgen, en de mensen rondom mij waren vrolijk aan het wandelen en praten over ‘Afrika’ En daardoor voelde ik mij slechter.

En ik besefte plots: de doelgroep van dit museum zijn zij. Niet meer oude kolonialen, want daarvoor is er te veel verwijderd, en niet mensen met Congolese, Rwandese en Burundese roots, want daarvoor is er te weinig effectief veranderd. Het is er voor de witte gezinnen die op zaterdagnamiddag iets over ‘Afrika’ willen leren. Niet voor ons.

Gryseels blijft aanhalen dat dekoloniseren een proces is en daardoor tijd neemt. Zo’n museum dekoloniseren is inderdaad niet evident. En misschien ligt daar de fout: in het überhaupt willen dekoloniseren van een gebouw dat intrinsiek koloniaal is. Dit museum was misschien beter een meta-museum geworden over wat kapitalisme en hebzucht met een mens kunnen doen. Want deze middelmatige poging tot dekolonisatie schiet tekort.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234