Maandag 03/08/2020

OpinieKoen Lemmens

Ik weet niets van mondmaskers, maar wel iets van argumentaties

Een supermarkt in Halle. Is het dragen van mondmaskers nuttig? Op die vraag lijkt maar geen zinnig antwoord te komen, volgens Koen Lemmens.Beeld Photo News

Koen Lemmens is hoofddocent publiekrecht KU Leuven.

In de strijd tegen corona duikt de vraag naar het nut van mondmaskers volop op. In sommige regio’s in Italië is het buitenshuis dragen ervan verplicht. De Luikse burgemeester gaat zijn inwoners enkele gratis exemplaren bezorgen, maar sommige experts relativeren het nut van maskers voor de bevolking. Als leek weet ik niets over maskers, maar zou ik graag de inzet van de discussie beter begrijpen. Het debat over de maskers is helaas te zeer vertroebeld door een niet altijd even heldere communicatie.

Vooreerst is er het punt van de beschikbaarheid van mondmaskers. Of maskers zin hebben, staat uiteraard los van hun beschikbaarheid. Gesteld dat de conclusie is dat het dragen ervan niet helpt tegen de verspreiding van het virus, dan moeten we ons geen zorgen maken over het voorradig zijn van maskers. De vraag moet dus zijn: als er voldoende mondmaskers beschikbaar zijn, zou het dragen ervan dan nuttig zijn? Of algemener: is het bedekken van mond en neus nuttig tegen de verspreiding van het virus? Een heldere vraag, lijkt me, maar opnieuw zit er veel ruis op de antwoorden.

Boven op de andere maatregelen

Een eerste tegenwerping is dat de andere maatregelen, zoals afstand houden en handen wassen, veel nuttiger zijn. Dat begrijp ik, maar dat is natuurlijk geen antwoord. De vraag is namelijk niet of een mondmasker dragen betekent dat je mag afzien van de andere maatregelen. Wat ik wil weten is of een mondbedekking zin heeft boven op de andere maatregelen. Wat is beter: 1,5 meter afstand houden mét mond- en neusbedekking of zonder? Stel dat het niet helpt, dan is de vraag nog altijd: maar kan het kwaad?

Daarmee komen we op een tweede bezwaar. Ik lees veel over risicocompensatie. Kort gezegd komt het erop neer dat men vreest dat door het dragen van een masker mensen zich veiliger gaan voelen, en zich vervolgens lakser gaan gedragen, waardoor het gevaar dus juist toeneemt. Maar hebben we studies waarin deze risico-analyse gemaakt wordt voor mondmaskers? Immers, dit probleem stelt zich natuurlijk ook bij autogordels, winterbanden, fietshelmen enzovoort. Zaken die we als samenleving opleggen of sterk aanmoedigen. 

Weten we of het veralgemenen van het dragen van maskers, precies vanwege de toegenomen laksheid, finaal tot slechtere resultaten leidt? En als dat zo is, dan geldt dat toch ook in het buitenland? Of is het aannemelijk dat Belgen ander risicogedrag vertonen dan de inwoners van de regio’s (Italië) of landen waar maskerplicht geldt? Moet je de zaak niet omdraaien? 

Nu lijkt het alsof men ervan uitgaat dat iedereen de regels strikt volgt en een maskerdracht tot laksheid zal leiden. Maar is het niet veel relevanter om die houding om te keren en te vertrekken van de vaststelling dat hoewel de regels naar best vermogen worden nageleefd, er toch nog altijd situaties zijn waarin nu al risico’s worden genomen? Zou in een dergelijke situatie een masker geen bijkomende bescherming bieden? (Bijvoorbeeld in winkels, waar de caissières zeker niet altijd beschermd op anderhalve meter van de klanten zitten).

Koen Lemmens.Beeld Aurélie Geurts

Een derde bezwaar is dat het manipuleren en dragen van die maskers moeilijk is. Dat is een goed punt, maar geldt hier dan niet dat de overheid de plicht heeft tot informatie en duiding? Net zoals men ons social distancing heeft uitgelegd, of het grondig wassen van de handen. 

Hoezo latere fase?

In mijn jeugd was hiv het grote gevaar: overheid en onderwijs hebben destijds kosten noch moeite gespaard om ons voor te lichten over het (correct) gebruik van condooms. Zelfs als maskerdracht complexer is, waarop is de aanname dan gebaseerd dat je burgers niet kan uitleggen hoe ze die maskers moeten dragen? En, opnieuw, waarom schijnt die gebruikscomplexiteit dan geen probleem te zijn in die regio’s en landen waar burgers wel verplicht zijn een masker te dragen? Wat maakt dat je de Toscaan wél, maar de Belg (behalve dus de Luikenaar) niet kunt diets maken hoe je correct een masker draagt?

Wat ik evenmin begrijp is dat men zegt dat maskers in ‘een latere fase’ nuttig kunnen zijn. Als ze aanzetten tot risicogedrag én als het gebruik sowieso te complex is om aan de burger uit te leggen, dan geldt dat toch ongeacht de fase van de epidemie?

Geen zinnig mens zal betwisten dat de beschikbare maskers prioritair naar artsen, verpleegkundigen en gezondheidsberoepen moeten gaan. Maar wat ik wil weten: is het beter dat ik, boven op de andere maatregelen, mijn mond en neus bedek tijdens essentiële verplaatsingen om anderen te beschermen? Want als het niet schaadt, dan lijkt het me een burgerplicht, en zouden we dat voortaan maar beter doen. Boven op, niet in plaats van bestaande maatregelen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234