Zaterdag 28/11/2020
Mark Elchardus.Beeld DM

ColumnMark Elchardus

Ik vermoed dat fierheid over de natie belangrijker is dan het aantal tests om dit virus te bestrijden

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel. Hij schrijft tweewekelijks op zaterdag, afwisselend met Vincent Stuer.

Corona dwingt tot het afwegen van levens tegen economische groei. Toen na de Eerste Wereldoorlog de Spaanse griep uitbrak, beperkte men de economische schade, maar stierven wereldwijd 40 miljoen mensen. De wereldbevolking is inmiddels vele malen groter. Eenzelfde mortaliteit zou vandaag resulteren in 150 miljoen doden. Tot nog toe stierven in de wereld ongeveer 1,2 miljoen mensen aan Covid-19. Wij geven voorrang aan levens.

Dat neemt niet weg dat elke maatregel moet worden afgewogen tegen zijn economische impact. Dat moet bovendien gebeuren onder condities van onvolkomen informatie en onzekere kennis. Elke maatregel is daarom een politieke beslissing, niet een gevolg van expertise. De vorige regering bleek zich daar niet van bewust. Zij verschool zich achter experts, maar luisterde niet naar hen. Versoepelde toen verstrengen aan de orde was. De groene minister van mijn zwaar getroffen Brussel, Elke Van Den Brandt, kwam woensdag in De afspraak het beleid van haar regering toelichten. Waardig maar troostend. Er zijn dus nog ergere dingen dan het hoge gevaar op besmetting in de straten van Brussel: Groen-Ecolo op volksgezondheid. Killing greens.

De nieuwe federale regeringsploeg communiceert beter. Gelouterd door de tot mislukken gedoemde poging om de nieuwe minister van Volksgezondheid, Frank Vandenbroucke, van zijn grote gelijk af te brengen, kwam ze met kordate maatregelen. Ze getuigen van moed en werden voorgesteld als politieke beslissingen en als dusdanig toegelicht. Een verademing. Behalve misschien voor Vandenbroucke zelf. Eigen aan politieke beslissingen is immers dat men ze durft te nemen zonder volledige dekking door feiten en expertise, en er dan ook politieke verantwoordelijkheid voor opneemt. De minister van Volksgezondheid zou nu moeten aankondigen dat hij zich bij de volgende verkiezingen kandidaat stelt en laat beoordelen. Voor zijn partij zou dat meteen een welgekomen geestelijke verjonging betekenen.

Volstaan de maatregelen? Wij staan in dit land nu eenmaal niet als één man (m/v/x) achter onze regering, ook niet in het aangezicht van een dodelijk virus. Een deel van de jongeren is niet solidair omdat het een virus voor ouderen is (een ‘boomer remover’). Een deel van de bevolking werd, ongelooflijk maar waar, nog niet bereikt en kent de paar evidente, wereldwijd gehanteerde basisregels nog steeds niet. Bij heel wat mensen zit de antipolitiek er zo diep in dat zij elke overheidsbeslissing meteen in kwetsende tweettaal moeten afgebranden. Zeuren op de rand van de lockdown.

“We laten elkaar niet los”, “We zijn een ploeg van 11 miljoen”. Verschillende politici probeerden dit even uit op een bevolking die niet meer samenhangt. In crisistijd zijn het inderdaad woorden die moeten verbinden. Tijdens mijn jaren in Amerika zag ik het de presidenten herhaaldelijk doen. Democraat of Republikein, dat deed er niet toe. In crisistijd hanteerden ze allen hetzelfde script: de president richt zich tot de ziel, het hart en de hersenen van de natie. 

Ik werd een liefhebber van het genre en ging op zoek naar filmpjes van regeringsleiders die op moeilijke momenten naar de ziel van hun natie reiken. Het viel me op dat mijn landgenoten dat graag in de buurt van een open haard doen. Premier Paul Vanden Boeynants begon daarmee, in 1967, pijp in de aanslag. Koning Filip deed het ook al, maar onderschatte de zuurtegraad van zijn waarde landgenoten en kreeg kritiek omdat hij hout verbrandde. 

Jan Jambon deed het meteen na de aangekondigde kordatere maatregelen, voor een open haard, met vuur, maar zonder hout. Begrijpend en streng sprak hij zijn volk toe, ogen gefixeerd op de teleprompter. Maar de schwung kwam er in op het eind, toen hij zich tot de Vlamingen richtte, de warme mensen met een groot hart, de flandriens die uit elk dal klimmen. Wij de Vlamingen van wie de veerkracht alles aankan, ook de wederopbouw van het land. 

Plots was ik weer in Amerika. Dat is hoe de Amerikaanse presidenten het doen (de huidige uiteraard buiten beschouwing gelaten). Moed inspreken door zich te richten tot een gedeelde identiteit. ‘Boston strong’ klonk het na de bomaanslag op de marathon in 2013. ‘Flanders strong’… alles klinkt anders in dit land. België is zielloos geworden, maar zich tot Vlamingen of Walen richten klinkt verdelend.

Als de coronacrisis achter ons ligt en alle cijfers over alle landen beschikbaar zijn, zou een socioloog ze zorgvuldig moeten ziften om te zien of een gevoel van samenhorigheid, fierheid over de natie, persoonlijk verantwoordelijkheidsgevoel voor een gemeenschap waarmee men zich verbonden voelt, inderdaad helpen bij het bestrijden van een virus. Ik vermoed dat dat belangrijker is dan het aantal tests. 

Zowaar levens én de economie kunnen redden in één warme, solidaire beweging, maar niet meer in dit land.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234