Dinsdag 15/10/2019

Opinie An Van Raemdonck

Ik kan me niet van de indruk ontdoen dat men in de Vlaamse media zeer flexibel omspringt met het begrip racisme

VB-kopstuk Filip Dewinter overplakt Arabische winkelopschriften in Antwerpen als campagnestunt. Beeld BELGAONTHESPOT

An Van Raemdonck is arabiste en islamologe. Ze is postdoctoraal onderzoeker sociale en culturele antropologie aan de VU Amsterdam.

De discussie woedt dezer dagen of het Vlaams Belang en zijn kiezers racistisch genoemd mogen worden. Ik kan me niet van de indruk ontdoen dat men in de Vlaamse media zeer flexibel omspringt met het begrip racisme. Het moet blijkbaar nog steeds gezegd dat racisme meer is dan schelden of mensen onrechtvaardig behandelen in de dagelijkse omgang; het gaat om het consequent willen uitsluiten van verschil, het streven naar een ingebeelde etnisch-culturele homogeniteit en, bovenal, het viseren van moslims en op basis van desinformatie en manipulatie de bevolking willen overtuigen dat de islam kwaadaardig is.

Het kiesprogramma van het Vlaams Belang ziet er al een pak beter uit dan dat van het Blok destijds, menen sommige politici en commentatoren. In het slechtste geval kan het nog wat meer opgekuist worden, klonk het vorige week in De afspraak. Ik zit stomverbaasd te luisteren naar zo’n groot geloof in formalisme. Men suggereert dat het Vlaams Belang zijn racistische aura kan afleggen met hier en daar wat formele wijzigingen en interne verschuivingen (wat minder Dewinter, wat meer Van Grieken). Over de inhoud, de politieke inspiratie en visie voor onze samenleving valt geen woord.

Fixatie op islam

Het partijprogramma van Vlaams Belang stelt voor om het gelijkekansencentrum Unia te ontbinden en praktijktesten tegen “discriminatie” (sic) te stoppen. De erkenning van islam als godsdienst wil men intrekken en in de grondwet schrijven dat “de Vlaams-Europese leidcultuur de enige publieke cultuur is in Vlaanderen”. Ook spreekt men over de “uitbouw van een terugkeerbeleid voor moslims die willen leven volgens de islamitische voorschriften en niet bereid zijn zich aan te passen aan onze Vlaams-Europese publieke cultuur”.

Het programma bevat duidelijke voorbeelden van het niet respecteren van mensenrechten (asielzoekers opsluiten, recht op asiel indijken, afnemen van recht op godsdienstbeleving voor moslims) en de verwerping van een gelijkerechten- en kansenbeleid. Met een fixatie op moslims en islam deint het Vlaams Belang mee op de golven van het meest prominente hedendaagse racisme, dat van islamofobie. Het afschilderen van de islam als een gevaarlijke ideologie maakt deel uit van nieuw rechts in Europa. Een dergelijk geloof staat centraal in de manifesten van de Noorse schutter Anders Breivik en de terrorist in de moskee van Christchurch in Nieuw-Zeeland. Het zou fout zijn om dergelijke opvattingen te banaliseren en niet langer te zien voor wat ze zijn: pur sang racisme.

Het lijkt of men de vrije meningsuiting over moslims tot elke prijs wil beschermen, zelfs als de deur wordt opengezet voor een regelrechte hate speech die niet langer als dusdanig (h)erkend wordt. Godsdienstkritiek is niet gelijk aan het verspreiden van een geloof in de islamitische omverwerping van het Westen. Er lijken geen ijkpunten meer voor wat redelijk en feitelijk is door de al te grote bezorgdheid over de populistische adem in de nek.

Het nieuw verkozen parlementslid Van Langenhove mag verder werken aan maatschappelijke polarisatie rond moslims op basis van leugens en intimidatie. Deze vorm van partijverjonging en -vernieuwing krijgt minder aandacht dan de vertoning van Van Grieken. De pijnlijke momenten uit de Pano-reportage lijken vergeten, terwijl men in één week al een nieuwe uitzending kan vullen. Schild & Vrienden spoorde op wie achter de kritische Twitter-account zat van Schuld & Vrienden. De betreffende persoon werd overspoeld met bedreigingen en haalde alle persoonlijke informatie offline in een poging tot zelfbescherming. De vrije meningsuiting die extreemrechts verdedigt, is beperkt tot diegenen die in de pas lopen.

Andere opties

Toch pleiten velen voor een strikte scheiding tussen antimigratiestandpunten en racisme. Is het geen legitieme uitdrukking van angst voor migratie? De bekommernis om de angst van de burger voor ‘vreemdelingen’ is toevallig ook het riedeltje dat het VB zelf sinds de jaren 80 hanteert. De werkelijke overwinning van radicaal rechts vandaag is daarom niet de stijging van het aantal gehaalde stemmen, maar het kritiekloos overnemen van zijn stellingen. 

Duits bondskanselier Angela Merkel gaat op de foto met Syrische vluchtelingen in Berlijn. Beeld REUTERS

Er bestaan wel degelijke andere opties: inhoudelijk het migratie- en integratiedossier bestuderen en bevragen en wegsturen van de eenzijdige focus op angst. Uit Duitsland komt nieuws van Merkels ‘Wir schaffen das’- beleid, wat men in dit land nog steeds graag bekritiseert als onrealistisch. Het grote aandeel vluchtelingen sinds de Syrische crisis zorgt er momenteel voor een economische boost. Het land investeerde in de komst van deze vluchtelingen door taalles en werk aan te bieden en plukt nu de vruchten.

Wat als we een dergelijke aanpak zouden overnemen en als dergelijke succesverhalen ons wat vaker zouden bereiken, zou die angst van de burger nog zo groot zijn?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234