Woensdag 25/05/2022

Column

Ik ben ronduit enthousiast over zo'n DENK-achtige partij

Mark Elchardus. Beeld Franky Verdickt
Mark Elchardus.Beeld Franky Verdickt

Mark Elchardus is professor emeritus sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel en opiniemaker bij De Morgen. Zijn bijdrage verschijnt op zaterdag.

Mark Elchardus

In 2004 publiceerde de Franse journalist Eric Conan Links zonder het volk. Hij probeert in dat boek te achterhalen waarom die twee uit elkaar zijn gegaan. Ik kwam de eerste tekenen van de nakende vechtscheiding al in 1969 tegen, in Een essay over bevrijding van Herbert Marcuse. Volgens Marcuse, een van de ideologen van mei 68, moest het 'plezierprincipe' dringend worden bevrijd. Dat kon door 'het terugdringen van het domein van de noodzaak en het uitbreiden van het domein van de vrijheid'. Het invoeren van het universeel basisinkomen, zo zouden we dat vandaag formuleren.

Marcuse stelde, waarschijnlijk terecht, dat de massa’s niet stonden te dringen om het plezierprincipe te bevrijden, laat staan het kapitalisme omver te werpen. Dus, zo besloot hij, diende voortaan gerekend te worden op de landbouwers uit de derde wereld, de studenten, de zwarten uit de getto’s en andere minderheden.

Kralensnoeren van minderheden

De opvatting dat partijen die de samenleving willen veranderen voortaan op een kralensnoer of paternoster van aan elkaar geregen minderheden moesten mikken, was een grote toekomst beschoren. In 1980 verscheen Vaarwel aan het proletariaat van André Gorz. De arbeiders konden volgens hem de politieke scène verlaten en de pot op. De hoop diende nu gevestigd te worden op de werklozen en de mensen die tegen hun zin werken. Andermaal een pleidooi voor het universeel basisinkomen.

Zo gezegd, zo gedaan. In de daaropvolgende jaren verlieten de arbeiders de linkse partijen. Tussen 1990 en 2010 hielden deze op arbeiderspartijen te zijn; een rol die gretig werd overgenomen door de nationaal-populisten. Na een tijdje werd het nodig de electorale strategie daarop af te stemmen. De Franse Socialistische Partij, bij monde van haar denktank Terra Nova, maakte in 2011 de balans op: “De (linkse) beweging belichaamt zich nu in verdraagzaamheid, openheid, een positieve houding ten opzichte van migranten, van de islam, van homoseksualiteit en solidariteit met de minst bedeelden."

De arbeiders, zo vervolgt Terra Nova “liepen in omgekeerde richting. Werkloosheid, sociaal-economische kwetsbaarheid, verlies van collectieve identiteit en van klassebewustzijn (…) leidden naar een terugplooien op zichzelf: tegen immigranten, tegen steuntrekkers, tegen het verlies van waarden en tegen wanorde in de samenleving.”

Bijna alle socialistische en sociaal-democratische partijen volgden: het proletariaat, de arbeiders, maar ook 'het volk' als iets dat particuliere eigenaardigheden overstijgt, werden verlaten; vervangen door een paternoster van minderheden. Die strategie werd tot wetenschap verheven door John Podesta, de leider van de campagne van Hillary Clinton voor het Amerikaanse presidentschap: vrouwen, latino’s, Afro-Amerikanen, homo’s… die kralen zouden zorgen voor de overwinning. Zij zitten immers demografisch in de lift.

Hillary Clinton zit thuis. Donald Trump in het Witte Huis. De kandidaat van de Franse PS staat vierde in de peilingen, op dezelfde hoogte als of achter de extreem-linkse kandidaat, ver achter de nationaal-populist. De Nederlandse PvdA bleef gelukkig nog groter dan de partij voor de Dieren en de sp.a kabbelt bescheiden voort ondanks oppositie tegen een verdeelde, ineffectieve regering. De paternosterstrategie werkt niet. Veel meer succes wordt geboekt door mensen met grote, ideologische verhalen: de neoliberale revolutie van de jaren 70 en 80, de nationalistische kering van het begin van de 21ste eeuw.

DENK in Vlaanderen

Bij een groot aantal linkse partijen verdwenen ideologie en maatschappijproject naar de achtergrond, vervangen door een soms slim bedachte reeks maatregeltjes die zo veel mogelijk leden van zo veel mogelijk minderheden wat lekkers in het rugzakje stoppen. Naar welke toekomst wijst dat: een min-30-partij, naast een +50-partij, een mannen- en een vrouwenpartij, een migrantenpartij, een dieren- en plantenpartij, een roodvlees- en een veggiepartij, een hardwerkende-Vlamingen-partij, een niet-graag-werkende-Vlamingen-partij…

De paternosterpolitiek werkt alvast een geleidelijke verschuiving van vertegenwoordigende naar afspiegelingsdemocratie in de hand. De verkozenen zitten steeds minder in het parlement om hun project te proberen verwezenlijken op een manier die de ganse bevolking dient. Zij zitten in het parlement als de afspiegeling van de specifieke doel- en minderheidsgroep waaruit zij, als het meevalt, wat stemmen hebben meegebracht.

Een verdere ontwikkeling in die richting zou een Vlaamse DENK-achtige partij zijn. Die is blijkbaar in de maak. Het Nederlandse DENK werd gesticht door twee leden van de Partij van de Arbeid die het integratiebeleid van die partij niet wilden onderschrijven en danig op de zenuwen van de andere fractieleden hadden gewerkt met hun adoratie van Erdogan. Zij werden uit de fractie gezet. Bleven knusjes – kassa, kassa – in de Tweede Kamer zitten. Richtten een eigen partij op die, voorspelbaar, heel wat moslimfundamentalisten achter zich kreeg en drie zetels behaalde bij de laatste verkiezingen. Zij wilden daar niet meteen plaatsnemen omdat men hen zitjes had toegewezen die een linkse opstelling van hun partij liet vermoeden. Wat deden die mensen dan eigenlijk bij de PvdA?

Aan de nieuwe Vlaamse evenknie zou onder meer Erdogan-fan Ahmet Koç meewerken. Over burgerschapsvorming en dus over ons burgerschap zegt Koç: “Wat gaan ze vragen? Welke saus ik in de frituur op mijn frieten wil?” Voor die man is de keuze voor of tegen de principes vervat in onze grondwet even onbenullig als de vraag of hij mayonaise of pilipilisaus op zijn frieten kwakt. Wat die uitspraak onrustwekkend maakt, is dat hij raadslid is in Limburg en tot voor kort lid was van de sp.a., één kraaltje van haar paternoster. Wat deed zo iemand toch bij de sp.a?

Slachtofferschap

Over partijen als DENK, die fanatieke Erdogan-aanhangers, moslimfundamentalisten, verbitterde mensen en een paar would-berevolutionairen verzamelen, zijn de meningen verdeeld. Sommigen vinden het spijtig dat al die mensen zich in één partij verenigingen, in de plaats van zich over de bestaande partijen te verdelen en zo de integratie te bevorderen. Anderen vinden het juist goed dat al het uit de migratie geboren slachtofferschap en verbolgenheid hard als een vuist in één partij wordt geconcentreerd.

Voor de twee standpunten valt iets te zeggen. Ik ben ronduit enthousiast over zo’n DENK-achtige partij. Zij zal mensen aanspreken op hun (afstammeling van) migrant zijn. Zij wordt gebouwd op die identiteit. Dat verheldert. Het wordt dan meteen duidelijk dat medeburgers die hier al drie of vier generaties leven niet alleen door mensen met hardnekkige vooroordelen nog steeds worden beschouwd als 'vreemd', maar dat een aantal van hen zich zelf ook zo beschouwt en daar zelfs identiteit aan ontleent.

Concurreren met zo’n DENK zal de andere partijen ertoe aanzetten hun maatschappijprojecten te verduidelijken en iedereen, ook de afstammelingen van migranten, duidelijk te maken hoe en waarom zij kunnen deel hebben aan die projecten, ja onmisbaar zijn om deze te laten slagen. Op die manier krijgen die mensen ook een kans om te kiezen hoe ze in deze samenleving willen staan: als medeburgers of als verbitterde buitenstaanders voor wie de basisprincipes van onze grondwet even belangrijk zijn als de sausen in de frituur.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234