Maandag 18/11/2019

Iemand moest Saudi-Arabië wakkerschudden

Thomas Friedman. Beeld kos

 Thomas L. Friedman is New York Times-columnist

Om de recente opschudding in Saudi-Arabië te kunnen begrijpen, moet je beginnen met de belangrijkste politieke factor in dat land: niet islamisme, fundamentalisme, kapitalisme of IS-isme - maar alzheimer. De koning is 81 jaar. Hij volgde een koning op die stierf op zijn 90ste, die een koning opvolgde die doorging tot zijn 84ste. In een snel veranderende wereld deden zij aan hervormingen in een slakkengangetje. Dat gaat niet meer. 70 procent van de bevolking is onder de 30, circa 25 procent ervan is werkloos. Het systeem moet snel banen creëren buiten de oliesector, waarin de verdiensten teruglopen.

Dat is de achtergrond van de gedurfde, maar roekeloze gooi naar de macht deze week van de 32-jarige kroonprins Mohammed bin Salman, die bekendstaat als M.B.S. Ik heb hem twee keer geïnterviewd. Hij is een jongeman met haast. Ik vond zijn passie voor hervormingen authentiek, de steun voor hem van jongeren in zijn land aanzienlijk, en zijn pleidooi voor radicale veranderingen in Saudi-Arabië overtuigend.

Ik kan twee dingen over hem zeggen: hij is meer McKinsey dan wahhabi, meer een rekenwonder dan een Koran-lezer. En als hij niet bestond, had het Saudische systeem hem moeten uitvinden. Iemand moest het land wakkerschudden.

Maar wat ik niet zeker weet: waar eindigt zijn wens om snelle hervormingen door te voeren en waar begint die om alle macht te grijpen? Saudische prinsen die worden opgepakt wegens 'corruptie', dat klinkt alsof Donald Trump zeven ministers zou ontslaan wegens 'liegen'. Je weet dat het om iets anders gaat.

Vorig jaar kocht M.B.S. op vakantie in Zuid-Frankrijk zomaar een jacht van de Russische eigenaar, voor 550 miljoen dollar. Ik werp dat op omdat je zelf brandschoon moet zijn als je zoveel radicale veranderingen tegelijk doorvoert, en zoveel vijanden maakt. Kijk naar wat M.B.S. allemaal tegelijk doet: om de besluitvorming te versnellen, verandert hij een staat waarin een brede familiecoalitie de macht deelt in een staat die wordt geregeerd door één tak van de familie. In de jongste golf arrestaties elimineerde M.B.S. de 'jongere oudere garde' - de belangrijkste zonen en zijn natuurlijke rivalen uit de andere takken van de Saudische koninklijke familie.

Tegelijkertijd beëindigt M.B.S. het tijdperk dat begon in 1979. Toen werd de heilige plaats Mekka overgenomen door een ultrafundamentalistische Saudische prediker die stelde dat de koninklijke familie niet islamitisch genoeg was. Dat leidde ertoe dat die familie in eigen land een scherpe religieuze draai maakte en die puriteinse wahhabi-soennitische islam naar het buitenland ging exporteren door van Londen tot Indonesië moskeeën en scholen te bouwen.

Het is een ramp geworden voor de Arabisch-islamitische wereld, heeft tot uitwassen geleid als Al Qaeda en IS, en maakte dat het Arabische onderwijs achterloopt, net als de vrouwenrechten.

M.B.S. belooft een gematigder Saudische islam, om te beginnen door zijn religieuze politie in te tomen en door vrouwen auto te laten rijden. Dat is enorm belangrijk. Hij daagt mensen uit zijn regering niet op vroomheid te beoordelen, maar op prestaties.

Maar hij vervangt het wahhabisme als een verbindende factor door een meer seculier Saudisch nationalisme met een sterke anti-Iraanse, anti-sjiitische teneur. En dat is gevaarlijk. Om de confrontatie met Iran aan te gaan, heeft hij de soennitische Libanese premier Saad al-Hariri ertoe gebracht op te stappen, tijdens diens bezoek aan Riyad. Waarna M.B.S. Iran en zijn sjiitische bondgenoten ervan beschuldigde Libanon onregeerbaar te maken, en ze de schuld gaf van een raketaanval vanuit Jemen. Libanon, dat een relatief stabiel evenwicht had bereikt tussen soennieten, christenen en sjiieten, schudt nu op zijn grondvesten.

M.B.S. leidde ook een poging van Golfstaten om Qatar te isoleren vanwege zijn te nauwe banden met Iran en om Irans invloed in Jemen te vernietigen, waarmee ineens ook Jemen werd vernietigd. Hij schiet daarmee zijn doel voorbij - en niemand in zijn omgeving lijkt hem dat te vertellen.

Iran heeft een schadelijke invloed op de regio, waar iets tegen gedaan moet worden. Maar ik ben bezorgd dat degenen die M.B.S. adviseren zich agressiever tegen Iran op te stellen - mensen als Trump, Jared Kushner, Bibi Netanyahu - de kroonprins in een buitenlandse en een binnenlandse oorlog tegelijk zullen storten. En dan kan het in Saudi-Arabië en in de hele regio tegelijkertijd helemaal uit de hand lopen. Ik zei het al, dat baart me zorgen.

© The New York Times

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234