Zondag 28/02/2021
Jana Antonissen. Beeld DM/Bart Hebben
Jana Antonissen.Beeld DM/Bart Hebben

ColumnJana Antonissen

Iedereen weet alles, zo luidt een Russisch gezegde

Jana Antonissen is journalist. Haar column verschijnt wekelijks.

Tijdens mijn eerste bezoek aan Moskou, hopeloos verdwaald in een megalomaan metrostation, tikten we een agent op de schouder. Hoewel mijn compagnon perfect Russisch sprak, negeerde de man haar en richtte zijn antwoord tot mij. Achteraf leerde ik dat zij, met haar Centraal-Aziatisch uiterlijk, dergelijk gedrag gewend was.

Bij latere verblijven wende ik aan andere eigenaardige trekjes van Mother Russia: de kalasjnikov-shop op de luchthaven, de verborgen en volgens sommigen onbestaande mannenliefde, en het vrouwenverbod op vloeken. Hoewel de taal een rijk arsenaal aan scheldwoorden bezit, verzekerde mijn lerares Russisch me dat het absoluut ongepast en zelfs gevaarlijk was je daar als vrouw van te bedienen.

Om mijn tijdelijke Russische leven niet moeilijker te maken dan het al was, slikte ik braaf deze clichés. Rusland is nu eenmaal fucked up, dacht ik lekker eurocentrisch. Ergens trok die verkniptheid me zelfs aan. Schadenfreude om de smakeloze manier waarop menig Rus niet helemaal spoort.

Tijdens die allereerste trip, nu bijna zeven jaar geleden, kocht ik een oversized T-shirt waarop president Poetin met ontbloot bovenlijf een beer berijdt. Nas ne dagonyat: ze zullen ons niet krijgen, staat erboven in blokletters.

Millennial-ironisch

Politiek correct was dat shirt nooit. Of het op een millennial-ironische manier grappig was, laat ik in het midden, maar destijds kwam ik er mee weg. Nu Poetin zich voor het oog van de internationale media schaamteloos de titel van dictator toe-eigent, valt nog bitter weinig met zijn grootheidswaan te lachen.

Nadat Poetin zijn politieke uitdager zonder succes liet vergiftigen, heeft hij Navalny nu met een showproces naar een strafkamp gestuurd. Over het hele land kwamen veelal jonge Russen hiertegen op straat. Duizenden vreedzame betogers zitten sinds vorige week als slachtvee bijeengepakt in smerige cellen; het grootste aantal aanhoudingen in de geschiedenis van modern Rusland. In onafhankelijke media zoals Novaya Gazeta of Meduza Project berichten arrestanten over stroomstoten en gebroken vingers.

Enkele van mijn Russische vrienden en kennissen namen deel aan de protesten, maar evenveel van hen bleven thuis. “Ik heb geen zin om in elkaar geslagen te worden”, schreef Anastasia, Nastiya voor de vrienden, me. “Ik ken Navalny’s programma onvoldoende om voor hem mijn vel te riskeren.”

Mark, een filmmaker uit Sint-Petersburg, nam wel het risico. Hij kwam er zonder kleerscheuren vanaf. “Dat je door mee te lopen in een kalme, ongewapende betoging dertig dagen voorarrest riskeert, is gewoon te gek voor woorden.”

Al snel werd pijnlijk duidelijk dat deze protesten niets zullen veranderen; Navalny zal niet vrijgelaten worden.

“Iedereen weet alles, zo luidt een Russisch gezegde”, besluit Mark in een voice message via Telegram. “We weten allemaal wat gaande is, daarom praten we er niet hardop over.”  

Nieuwe generatie

Navalny’s team concentreert zich nu op de verkiezingen van september, in de hoop via “slimme stemmen” de macht van Verenigd Rusland, Poetins partij, te breken. De vraag is maar of dat überhaupt mogelijk is.

Yulia, een Sint-Peterburgse die sinds enkele jaren in Europa woont, gelooft dat verandering mogelijk is, maar vreest dat die nog lang op zich zal laten wachten.

“Een nieuwe generatie is opgestaan: jongeren die geen greintje Sovjet-mentaliteit bezitten, en die Poetins dictatuur niet pikken. Veel van mijn vrienden liggen hierover in de clinch met hun ouders, die geloven dat Poetin Rusland beter heeft gemaakt.”

Ondertussen spreken Europese leiders hun “ernstige zorgen” uit over Navalny’s opsluiting en de arrestaties, maar kopen ze dankbaar Poetins Spoetnik V-vaccins aan. Heeft de EU zich er misschien bij neergelegd dat Rusland nu eenmaal fucked up is?

Er wordt gesproken over sancties tegen enkele prominente oligarchen, maar volgens Yulia haalt dat weinig uit. “Waarom niet die nieuwe Russisch-Duitse gaspijplijn (Nord Stream 2) cancellen? Dat raakt Poetin direct.”

Nastiya daarentegen gelooft niet dat buitenlandse interventie de wijdverbreide corruptie kan oplossen. “Corruptie zit in ons DNA. Ook wij moeten veranderen.”

Volgens Transparancy International betaalt een op de drie Russen elk jaar wel eenmaal of meermaals officieuze steekpenningen in ruil voor overheidsdiensten. Zo schonk Nastiya haar professor enkele flessen dure alcohol en betaalde Yulia voor haar rijbewijs. “Nu zou ik dat niet meer doen, maar omkopen maakt je leven in Rusland eenvoudiger, en veiliger.”

Of mijn Russische vrienden bang zijn? Nee, ze zijn triest, en boos, maar ook vastberaden.

Want iedereen weet alles.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234