Dinsdag 24/11/2020

Opinie

Huisarts luidt noodklok: ‘We moeten patiënten lossen zonder dat de hulpvraag werd beantwoord’

Beeld Photo News

Birgitte Schoenmakers is huisarts.

Als het huis in brand staat, moet er niet alleen geblust worden. In deze gezondheidscrisis blust het beleid terwijl de zorgverleners zich reppen om de meubelen te redden. De zorgverleners werken zich uit de naad om mensen de zorg te geven waar ze recht op hebben. Zorgverleners voeren uit, met hun laarzen diep in de loopgraven van de corona-oorlog slepen ze elk slachtoffer deskundig tot achter de vuurlinie. Daarbij interpreteren ze de maatregelen die gemaakt werden op maat van de grootste gemene deler en leveren het ultieme maatwerk voor elke individuele patiënt.

Al die maatregelen en het hele zorgbeleid zijn gericht op het afvlakken van de ziektecurve om een implosie van de zorg af te wenden en om de meest kwetsbare medemens te beschermen. De dagelijkse cijferupdates overtuigen zonder moeite iedere twijfelaar of criticus, toch minstens tot aan het sportjournaal. In de media zien we bovendien de dramatische beelden van patiënten vastgeklonken aan machines en buisjes. We tellen de slachtoffers op intensieve eenheden en de bezette bedden in de covidafdelingen. Corona moet terecht even volksvijand nummer één zijn.

Alleen, kwetsbaarheid treft niet alleen lijf en leden maar ook de geest. Het geestelijke of in duurdere termen het psychosociale lijden is jammer genoeg niet te verlichten met een dosis zuurstof of medicatie tegen bloedklontervorming. Het laat zich ook niet zo makkelijk in beeld brengen. Angst, onrust, verdriet, onzekerheid, eenzaamheid, het pakt niet zo goed op papier. Het laat zich momenteel zelfs niet goed meer meten of we hebben er blijkbaar wat meer tijd en expertise voor nodig. Onderzoekers struikelen over elkaar heen om de mentale kwelling van deze crisis een gezicht te geven maar de indicatoren die de coronabarometer kleuren, verwijzen op geen enkele manier naar de psychosociale lijdensdruk. Toch lijden veel mensen en de sterke schouders dragen steeds meer: hun werk, hun gezin, een hulpbehoevende naaste. Het sociale kapitaal dat nodig is om een maatschappij gezond en weerbaar te houden staat onder hoogspanning.

Dat de somatische zorg steeds met de grootste happen uit het gezondheidszorgbudget ging lopen, zal de komende maanden nog pijnlijk duidelijk worden. Psychosociale zorg is al jaren structureel onderbemand en ondergefinancierd. De patiënten die al even vanop een wachtlijst naar de hulpeinder tuurden, zullen zich van voldoende concurrentie omringd weten de komende maanden. Voor elke verkoudheid die zich aanmeldt in de praktijk zien we twee mensen die verontschuldigend vragen of ze hun verhaal mogen doen. Ze verontschuldigen zich omdat ze tijd bezetten die de arts voor een ‘echte’ zieke zou kunnen gebruiken. Rust, peis en vree associëren we echt niet met deze sociale crisis. Wie een lockdown associeert met zen, heeft waarschijnlijk tijd, middelen en aandacht in overvloed. De zoektocht naar hulp verloopt dus zeker vandaag heel wat succesvoller als je je kortademig en koortsig aanmeldt.

Voor huisartsen en andere hulpverleners op de eerste lijn is daardoor de strijd tegen het coronavirus een oneerlijk duel. Ze leveren een titanenstrijd tegen het virus dat aast op hun patiënt met chronisch hartfalen en ze proberen tegelijk de eenzame alleenwonende oudere en het vijfkoppige gezin uit een sociaal woonblok een haalbaar en hoopvol perspectief te bieden. Als arts beloofden we Hippocrates om nauwgezet en plichtsbewust te werken maar ook om boven alles voor de patiënten te zorgen. Die belofte is een dagelijks moreel dilemma en een blok aan ons been geworden. We beloven de virologen, epidemiologen en het beleid om hen zo trouw mogelijk te volgen maar krijgen dit niet vertaald naar de dagelijkse realiteit. 

In de dreiging die uitgaat van de overspoelde ziekenhuiszorg helpen onze vertrouwde magische formules niet meer en moeten we patiënten lossen zonder dat de hulpvraag werd beantwoord. Beschaamd geef ik toe dat de ethische denkoefening bekend als het ‘trolleyprobleem’ me soms overvalt en tegelijk zenuwachtig en onzeker maakt: offer je het ene leven op ten dienste van het welzijn van een hele groep? De vraag stellen is ze beantwoorden want we gaan zonder meer voor de hele samenleving waarin de context en omstandigheden bepalen wie het meest kwetsbaar is.

Als het huis brandt, zullen we misschien niet alle meubelen kunnen redden maar als we voor iedereen evenredig veel inspanningen leveren, hoeven we geen morele spagaat uit te voeren.

Birgitte SchoenmakersBeeld rv
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234