Maandag 27/09/2021

OpinieArnon Grunberg

Hoop is een hyperbool in de oorlog tussen Hamas en Israël

Een Palestijnse jongere zoekt nog bruikbare spullen tussen het puin, in Gaza-stad. Beeld AFP
Een Palestijnse jongere zoekt nog bruikbare spullen tussen het puin, in Gaza-stad.Beeld AFP

Arnon Grunberg is auteur. Hij schreef deze bijdrage op uitnodiging van De Morgen.

Waarin verschilt de oorlog van 2021 tussen Hamas en Israël van die van 2006, 2008 en 2014?

In 2006, 2008 en 2014 stuurde Israël grondtroepen naar Gaza, Israël zal er veel voor over hebben om dit nu te voorkomen. Maar hoe langer een conflict duurt, hoe groter de kans op fatale vergissingen die in de logica van de oorlogvoerenden niet onbeantwoord kunnen blijven, al was het maar vanwege de angst om als zwak of verslagen over te komen. Daarin echter zit het verschil niet.

De laatste drie ‘grotere’ oorlogen tussen Hamas en Israël, met kleine schermutselingen tussendoor, eindigden telkens weer met het herstel van de status quo ante. Er is weinig reden om aan te nemen dat het dit keer anders zal gaan. Beide partijen werden beschuldigd van oorlogsmisdaden, waarbij de aantijgingen tegen regionale supermacht Israël uiteraard zwaarder wogen. De consequenties van die beschuldigingen waren echter steevast nihil. Vermoedelijk zal het ook dit keer zo gaan.

Arnon Grunberg. Beeld Hilde Harshagen
Arnon Grunberg.Beeld Hilde Harshagen

Oftewel, de oorlogen leverden beide partijen weinig tot niets op, hooguit de schamele belofte van een pauze in de wederzijdse beschietingen, Israëls toezegging dat bepaalde goederen en geld Gaza (weer) in mochten waardoor het leven van de burgers daar net niet zo ondraaglijk werd dat Hamas zijn machtspositie in de strook zou dreigen te verliezen.

Vrijwel alle analisten zijn het erover eens dat Israël Hamas in de Gazastrook nodig heeft. De alternatieven zijn vanuit Israëlisch perspectief naargeestig, chaos en de opkomst van radicalere bewegingen dan Hamas.

Omgekeerd zou Hamas, een militaire, politieke, religieuze beweging, die feitelijk partij en stadstaat ineen is, zijn unieke monopoliepositie verliezen als er een vrede zou komen die een meerderheid van Palestijnen acceptabel vindt. Hoe onwaarschijnlijk een dergelijke vrede ook is, waar beweging, partij en staat één zijn – een gemankeerde staat is eveneens een staat – zal de partij elke wezenlijke verandering als een bedreiging zien.

Openluchtgevangenis

Sinds de terugtrekking van Israël onder leiding van Sharon in 2005 is Gaza veranderd in iets wat een openluchtgevangenis zou kunnen worden genoemd. Israël is daar medeverantwoordelijk voor, maar als gezegd: Hamas kan prima leven met die openluchtgevangenis, temeer daar het leiderschap van Hamas, Ismail Haniyeh, zich gerieflijk in Qatar bevindt. En de een zijn vrijheidsbeweging is de ander zijn terroristische organisatie, waarbij gemakkelijk vergeten wordt dat een terroristische organisatie een vrijheidsbeweging kan zijn.

Zeker, de Palestijnen en in mindere mate de Israëlische Arabieren, die weliswaar structureel gediscrimineerd worden maar rechten hebben die de Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever moeten ontberen, bijvoorbeeld stemrecht voor het Israëlische parlement, zijn door vrijwel iedereen al decennia in de steek gelaten. Niet in de laatste plaats door de Arabische landen, c.q. de Arabische dictators, die de Palestijnse kwestie voornamelijk gebruikten om de aandacht af te leiden van hun eigen wanbeleid.

De verdrijvingen, de diverse oorlogen, de de facto annexatie van de Westelijke Jordaanoever, de Palestijnen hebben genoeg redenen om de oprichting van Israël in 1948 en de consequenties daarvan als een catastrofe te zien. Dat onrecht erkennen lijkt me een belangrijke stap voorwaarts, al moet daaraan worden toegevoegd dat het irreëel is te geloven dat Heimatvertriebenen tachtig jaar na de verdrijving terug kunnen keren naar hun oude huizen. Of het nu om Sudeten-Duitsers gaat of Palestijnen, concreet herstel van oud onrecht betekent na verloop van tijd nieuw onrecht. Daarom bestaan er per definitie symbolische schadevergoedingen en kan de erkenning van leed al helend werken.

Weinig winst

Hamas, in de jaren tachtig ontstaan met steun van Israël omdat het in de islamitische beweging een serieuze concurrent voor de meer seculiere PLO zag en Israël hoopte de PLO via Hamas te verzwakken, heeft met raketaanvallen op Israëlische doelen, met name maar niet uitsluitend op Israëlische burgers, nooit iets wezenlijks bereikt voor de Palestijnen, hooguit minimale concessies die als gezegd de eigen machtsstructuren in stand moesten houden, met dank aan geld uit Qatar, de grote financier van Hamas. Datzelfde geldt voor de aanvallen van Israël. Weliswaar stelt het leger dat het bijvoorbeeld deze keer complexe tunnelstructuren heeft opgeblazen en militaire leiders heeft geliquideerd, maar de ‘winst’ van deze aanvallen waarbij tot nu toe tientallen burgerdoden zijn gevallen is gering of moet worden gerangschikt onder het cynische kopje: afschrikking.

Deze oorlog, die de Israëlische geheime diensten niet zagen aankomen, was wat Hamas betreft om duidelijk te maken wie de enige legitieme vertegenwoordiger is van de Palestijnen: Hamas.

Een grote rookpluim stijgt op uit de Gazastrook na luchtaanvallen door het Israëlische leger. Beeld AFP
Een grote rookpluim stijgt op uit de Gazastrook na luchtaanvallen door het Israëlische leger.Beeld AFP

Waarin deze oorlog wezenlijk verschilt van de vorige Gaza-oorlogen is de binnenlandse situatie in Israël. De Gaza-oorlogen in 2006 en 2008 werden van Israëlische kant geleid door premier Olmert, die ironisch genoeg wegens corruptie in de gevangenis belandde. Vanaf 2009 is Netanyahu premier van Israël en je zou kunnen zeggen dat hij het trumpisme heeft uitgevonden en geperfectioneerd, al was het maar omdat hij anders dan Trump zelf gedisciplineerder en waarschijnlijk intelligenter is. Trumpisme is visieloze machtspolitiek die bestaat bij de gratie van het in stand houden of creëren van echte dan wel vermeende vijanden en het propaganderen van opportunistisch nationalisme.

De verrechtsing van de Israëlische samenleving begon met de overwinning van Likud onder Begin in 1977, hoewel Begin in het huidige tijdsgewricht links zou zijn. Netanyahu is op de golven van de verrechtsing mee blijven surfen en heeft daarbij de cohesie van de Israëlische samenleving grondig beschadigd. Niet alleen door het vredesproces te saboteren, dat was al eerder gestorven, maar door Israëlische Arabieren en hun woonplaatsen te verwaarlozen en extreemrechts geweld van Israëliërs te gedogen of indirect aan te moedigen. Ook moeten we de steeds groter wordende groep chassidim niet vergeten, de ultrareligieuze Joden die niet of nauwelijks dienst nemen in het leger, ondanks pogingen het tegendeel te bewerkstelligen, en die eigenlijk een kleine staat in een staat vormen.

Begin deze week schreef een analyticus van het dagblad Haaretz dat de tactiek van het Israëlische leger de afwezigheid van alle politieke strategie moest verbloemen. Een recept voor steeds meer onheil. Niet uniek voor Israël, wel een symptoom van politieke lethargie.

Kans op ongelukken

De solidariteitsbetuigingen in het Westen aan de Palestijnen die sinds de Libanonoorlog in 1982 een vast onderdeel van het repertoire vormen, hier en daar gelardeerd met antisemitisme, veranderen niets aan de situatie.

Wel is dit keer de geopolitieke situatie net anders dan tijdens voorgaande Gaza-oorlogen. Voor Biden heeft het conflict nauwelijks prioriteit, evenmin voor China of Rusland. De EU is op buitenlands gebied relatief impotent en komt doorgaans pas in actie als eigen belangen (te veel vluchtelingen) in gevaar komen. Amerikaanse desinteresse in deze oorlog maakt de kans op ongelukken nog groter.

Een tweestatenoplossing lijkt sinds de implosie van de Oslo-akkoorden ten tijden van de Tweede Intifada (2000-2005) niet meer realistisch. De eenstaatoplossing lijkt net zo ver weg, en toch kan de status quo pas werkelijk worden verbroken als Israëliërs, Joodse Israëliërs en Arabische Israëliërs, en Palestijnen tot de conclusie komen dat hun cynische leiders hun belangen slecht of niet behartigen. Er zijn op dat gebied kleine tekenen van hoop. Maar het woord ‘hoop’ is al een hyperbool.

Geweld tegen de staat en een bevolking, oorlog of burgeroorlog, de diepe onzekerheid die daar het neveneffect van is, leidt doorgaans tot verrechtsing en verharding, niet alleen in die regio. Kijk naar West-Europa: één aanslag en de islamofobe, extreemrechtse partijen winnen weer een paar zetels.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234