Donderdag 18/07/2019

Opinie

Hoelang kunnen Amerikaanse militairen de felle polarisatie weerstaan?

Amerikanen kijken naar een militair defilé in Washington op 4 juli. Beeld Photo News

Kees Homan is veiligheidsdeskundige bij Clingendael Institute.

“De Heeren hebben my niet te verzoeken maar te gebieden, en al wierd my bevoolen ’s Landts vlag op een enkel schip te voeren, ik zou daarmee ’t zee gaan, en daar de Heeren Staaten hunne vlagh betrouwen zal ik myn leven wagen.” Deze spreuk van Michiel Adriaanszoon de Ruyter hangt in de recreatiezaal van het Koninklijk Instituut voor de Marine in Nederland. Iedere adelborst moet in de ontgroeningstijd dit gezegde uit het hoofd leren. Op deze wijze wordt de politieke neutraliteit van de krijgsmacht er als het ware ingestampt.

Deze aloude spreuk is een goede ­illustratie van het model van ‘objectieve civiele controle’ op de krijgsmacht van de Amerikaanse politicoloog Samuel Huntington. Objectieve controle gaat uit van een zo groot ­mogelijk militair professionalisme en houdt politieke en militaire besluitvorming gescheiden. Hoofdkenmerk is dat de krijgsmacht in een democratie een neutrale, professionele, autonome uitvoerder is.

Het andere model van Huntington, ‘subjectieve civiele controle’, gaat ervan uit dat de macht van een politieke partij die in de regering zit zo groot mogelijk moet zijn. Die partij bouwt steun op door bijvoorbeeld politieke vrienden op belangrijke functies binnen de krijgsmacht te benoemen. Het leger is dan niet meer een neutrale uitvoerder, maar politiek gekleurd.

Macht van Congres naar Trump

Hoewel deze beide ideaal-typische modellen enigszins gedateerd zijn, staat het beginsel van de politieke neutraliteit van de krijgsmacht in een democratie nog volledig overeind. In autoritaire landen als China, Rusland en Turkije is hiervan geen sprake. In de VS onder Donald Trump is langzamerhand ook sprake van subjectieve civiele controle op de krijgsmacht. Dit is vooral mogelijk omdat in het Amerikaanse politiek systeem van checks-and-balances elementen van de macht steeds meer verschoven zijn van het Congres naar de uitvoerende macht van president Trump.

Deze president gebruikt zijn militairen ook voor politieke doeleinden. Zo richtte hij zich in toespraken voor militairen tot hen als aanhangers. Tevens spoorde hij hen aan zijn prioriteiten bij het Congres te bepleiten en zich tegen de huidige gezondheidszorgregeling te keren.

Trump bespotte ook de voormalige admiraal William H. McRaven. Deze had geschreven dat hij buitengewoon in Trump teleurgesteld is. “Trump had ons in de ogen van onze kinderen in verlegenheid gebracht, ons vernederd op het wereldtoneel, en het ergste van alles, ons verdeeld als een natie.” Trump sloeg terug door McRaven een Hillary Clinton-fan te noemen en te beweren dat hij de terrorist Osama bin Laden sneller had kunnen aanhouden. De president vergat wel dat McRaven aangewezen was op inlichtingen van de CIA.

Ook de gerespecteerde voormalig generaal Stanley McChrystal moest het ontgelden toen hij in een interview zei dat hij nooit onder Trump wil dienen, omdat hij denkt dat de president immoreel is. Trump tweette vervolgens dat onder Barack Obama de generaal “als een hond” was ontslagen. Beschamend was ook dat Trump over toenmalig senator John McCain zei: “Hij is geen oorlogsheld” en daaraan toevoegde: “Ik houd van mensen die niet gevangengenomen werden.” Trump zelf wist onder deelname aan de Vietnam-oorlog uit te ontkomen, terwijl McCain jarenlang als krijgsgevangene werd gemarteld.

President Donald Trump in het Witte Huis. Hij beweert dat generaals en admiraals die hem steunen slim zijn en dat officieren dom of mislukt zijn als ze het niet met hem eens zijn. Beeld Photo News

Als opperbevelhebber is Trump zowel overmoedig als onwetend als hij zegt meer verstand te hebben van militaire zaken dan generaals. Trump heeft evenmin respect voor militair advies. Dit was dan ook de duidelijke boodschap in de ontslagbrief van de alom gewaardeerde James Mattis als minister van Defensie.

Trump beweert dat generaals en admiraals die hem steunen slim zijn en dat officieren dom of mislukt zijn als ze het niet met hem eens zijn. Zo noemde hij in december vorig jaar de critici van zijn besluit de Amerikaanse troepen uit Syrië terug te trekken "mislukte generaals”. Niet veel ­later kondigde hij overigens aan een verminderde militaire presentie te handhaven.

Persoonlijk domein

Trump rekent militairen tot zijn persoonlijk domein. Hij spreekt herhaaldelijk over “mijn militairen” en “mijn generaals”. En als showman houdt Trump er ook van zich te omringen met militaire pracht en praal. Het meest recente voorbeeld hiervan is de viering van Onafhankelijkheidsdag in Washington op 4 juli met veel militair vertoon.

Vanuit een politieke invalshoek is wat de president doet ondermijnend en gevaarlijk. Zo bestrijdt hij om politieke redenen de competentie van hoge militairen. Maar ook voormalige militaire officieren bewijzen met hun kritiek geen dienst aan goede politiek-militaire betrekkingen. De vraag rijst hoelang de militairen in staat zijn zich niet te laten beïnvloeden door de felle polarisatie in de Amerikaanse maatschappij, in het bijzonder als de president de militairen aanspoort zichzelf te zien als zijn aanhangers.

Duidelijk is dat als Trump op deze weg doorgaat, in de nabije toekomst sprake kan zijn van de meest gepolitiseerde en verdeelde Amerikaanse krijgsmacht sinds de Vietnam-oorlog. Dat is niet in het belang van de westerse wereld, in het bijzonder de NAVO. In de huidige wereldwanorde is het zaak dat het bondgenootschap een zo groot mogelijke politieke en militaire eenheid uitstraalt. Het Amerikaanse Congres, dat bij stemming vrijwel unaniem het belang van de NAVO heeft erkend, zal zijn macht meer moeten laten gelden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden