Vrijdag 04/12/2020

OpinieGeert Noels

Hoe we kunnen leven met het coronavirus

Geert Noels.Beeld © Stefaan Temmerman

Geert Noels is econoom en de auteur van Econoshock en Gigantisme.

Je kunt veel over deze tweede lockdown zeggen, maar niet dat hij door niemand voorspeld was. Het is wat makkelijk om de schuld bij ‘de versoepelaars’ van september te leggen. De oorzaken van de ontsporing zijn complexer en liggen veel vroeger, in mei, na de eerste lockdown. 

Het zou eerlijker zijn om te zeggen dat we sindsdien Covid-19 niet echt meer beheerden of beheersten, we kregen louter een gratieperiode door het seizoen. België vertrouwde op een ‘bubbelstrategie’, maar dat werkt gewoon niet. Niet alleen is er geen duidelijke interpretatie van deze strategie en begreep niemand hetzelfde, ze was noch controleerbaar noch afdwingbaar. Een dergelijke bubbelstrategie verstrengen of versoepelen is wereldvreemd: alsof je überhaupt controle had.

Dat het meer uit de hand loopt in België dan in andere landen is dus niet terug te brengen tot één element. In feite falen we op elk aspect van de vier noodzakelijke fasen in een succesvolle Covid-19-strategie: preventie, detectie, bedwingen, behandeling.

Geen dijk

De discussie in België over mondmaskers duurde veel te lang en de toepassing bleef te beperkt. Men overbenadrukte handen wassen en onderbelichtte het belang van ventilatie en het gevaar van aerosole transmissie. 

Het hele systeem van traceren-testen-traceren was niet klaar in september. De corona-app was pas klaar toen de tweede golf al op snelheid kwam en werd nooit gepromoot of als beleidstool gebruikt. 

De ziekenhuiscapaciteit bleef ongeveer dezelfde als in de eerste golf, minder dan de helft van Duitsland. 

Er was geen dijk tegen Covid-19, de lekken kwamen van alle kanten. Brussel lekte als een vergiet, er was geen controle van reizigers uit het buitenland, studenten namen het virus mee naar huis en toen het seizoen omsloeg, kreeg het virus volledig vrij spel.

Het Beursplein in Brussel.Beeld Damon De Backer

De huidige maatregelen zullen de besmettingen remmen, maar brengen heel veel niet-covid-gezondheidsschade en uiteraard onnoemelijk veel economische schade. De niet-Covid-19-gerelateerde schade is echter moeilijker te meten of komt op lange termijn: leerachterstand, mentale gezondheidsschade, werkloosheid, armoede, huiselijk geweld, onvoldoende preventieve geneeskunde van andere pathologieën… Die aspecten worden niet dagelijks gemeten door Sciensano en dus krijgen ze geen aandacht. 

Onze huidige strategie rekent al een tijdje op een vaccin. Dat is echter geen zekerheid en mag niet de enige optie zijn. Corona kan weleens veel langer duren.

Het gebrek aan beleid in de periode mei-september moet nu goedgemaakt worden door een overdrive aan harde maatregelen, inclusief een angstcultuur, hoofdzakelijk uitgegoten boven het deel van de bevolking dat de media volgt en de maatregelen eveneens goed opvolgt. Of de minder bereikbare bevolkingsgroepen ondertussen ook mee zijn, weten we niet. Misschien moet men die strategie wat bijstellen.

Het probleem van de huidige strategie is dat je die niet meer kunt stoppen. Nooit zullen de cijfers voldoende comfort geven om te versoepelen. Dat een harde lockdown minder economische schade oplevert dan aanmodderen is maar een deel van de waarheid: het geldt alleen als je dat met één harde lockdown kunt bereiken. Een opeenvolging van lockdowns is zowat het meest schadelijke voor mens en economie. ‘De hamer gebruiken tot het gaatje’ is trouwens een utopie in België. Dat kan alleen als je alle lekken dicht (onmogelijk gebleken en nog steeds niet bijgesteld) tijdens de lockdown en vooral erna. Anders sukkel je van de ene in de andere lockdown.

Modus vivendi

Wat moeten we dan wel doen? Onze betrachting zou moeten zijn om tussen nu en mei een modus vivendi te vinden, een manier om te leven met het virus. Een lockdown slaat het leven uit de maatschappij, doodt de economie, maakt mensen ziek, ontneemt jeugd kansen en fnuikt hun ontwikkeling. Die laatste schade heeft een horizon van tachtig jaar en het is onverantwoord om daar geen rekening mee te houden.

Berg dus de relanceplannen op. We hebben er geen geld voor, ze worden door lobby en roekeloze mensen gestuurd en lossen bovenstaande problemen niet op. Het beste relanceplan is een nieuwe lockdown te vermijden. Dat moet nu de basis zijn. 

We moeten veel strenger zijn op het kader om vrijer in het leven te worden. Mondmaskers, afstand en ontsmetten blijven de eerste preventiebarrières. Maar de corona-app is de sleutel voor een modus vivendi. Verplicht de app voor iedereen die bepaalde plaatsen wil bezoeken, openbaar vervoer wil gebruiken en zo meer. Hoe meer mensen haar gebruiken, hoe accurater. Heb je een indicatie van laag risico, dan zul je meer mogen doen. Als je een indicatie hebt van hoog risico, dan moet je verplicht een week (of langer) in quarantaine. 

Handhaving wordt met de app makkelijker, net als detectie en containment. Zet QR-codes op de app, zodat je kunt scannen waar je bent geweest. Als dit allemaal niet kan of traag loopt in België, doe het dan al in Vlaanderen. Ja, er zal discussie zijn over privacy. Maar uw besmettelijkheid is geen zaak van privacy maar van nationaal belang geworden.

Wandelaars in het natuurgebied Bourgoyen in Gent. "Sporten, bewegen, buiten zijn versterkt het immuunsysteem, dat hebben we nodig."Beeld Wannes Nimmegeers

Neem geen lineaire maatregelen zoals horeca sluiten, maar bepaal het kader, doe controles en bestraf overtreders. De app zal leren waar mensen besmet geraken. Fairness is belangrijk. Algemene maatregelen zijn niet fair en bestraffen het overgrote deel van de veilige restaurants of winkels. Dit is een pleidooi voor asymmetrische maatregelen.

Doe zo veel mogelijk buiten. Sta meer terrassen toe, laat winkeliers buiten hun waren verkopen, zet de ramen open, doe eindelijk ‘operatie openlucht’. Verplicht mondmaskers in steden en drukke plaatsen, maar laat mensen sporten zonder. Sporten, bewegen, buiten zijn versterkt het immuunsysteem, dat hebben we nodig. Sportwedstrijden moeten kunnen: buiten, zonder gebruik van binnenruimtes. Niet optimaal, maar beter dan niets.

Verhoog ondertussen de capaciteit van de ziekenhuizen, wees creatief. Uiteraard kun je niet zomaar snel snel mensen opleiden, maar we verloren al zes maanden. Daarin had veel gebeurd kunnen zijn. Het initiatief om vrijwilligers en studenten in te schakelen is fantastisch. Ze kunnen helpen en het zorgpersoneel ontlasten en bijstaan. Zet nog meer het leger in, gebruik alle beschikbare zalen en improviseer waar nodig.

De tweede lockdown lijkt te veel op de eerste: een hamer, angst, een dalende curve en vervolgens dezelfde problemen. Pak het anders aan. We moeten naar een modus vivendi met corona. Strenger en harder zijn over het kader, soepeler bij veilige omstandigheden en veilige personen. Alleen dan overwinnen we Covid-19. Zonder blijven andere gezondheidsschade en langdurige economische schade met veel negatieve maatschappelijke gevolgen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234