Donderdag 17/06/2021

OpinieMarc-Alain Widdowson e.a.

Hoe we de hele wereld toegang geven tot Covid-19-vaccins

null Beeld AFP
Beeld AFP

Marc-Alain Widdowson is directeur Instituut Tropische Geneeskunde. Raffaella Ravinetto, Remco van de Pas en Kristof Decoster zijn er onderzoeker. Ze schrijven in eigen naam.

Wie het nieuws een beetje volgt, weet hoe oneerlijk levensreddende Covid-19-vaccins momenteel verdeeld worden, met de rijkere landen vooraan in de rij, en arme landen achteraan. Ja, de Covid-19-pandemie leidde tot een wereldwijde positieve respons van overheden, privésector en researchinstellingen. Zo gingen enorme hoeveelheden overheidsgeld naar vaccinonderzoek, met uitstekende resultaten. En ondanks de tegenslagen in het begin, lopen de vaccinatiecampagnes in rijkere landen nu als een trein. De keerzijde? De vaccinatie in armere landen loopt ernstige vertraging op en werpt zo een scherp licht op het gebrek aan internationale structuren om onrechtvaardige, urgente gezondheidsproblemen aan te pakken. Zoals Covid-19-vaccins.

De patenthouders van vaccins blijken tot dusver niet in staat om aan de wereldwijde behoeften te voldoen. Al van in het begin van de pandemie bestond de vrees dat patenten een obstakel konden zijn voor het snel opschalen van de productie van vaccins, aangezien ze leiden tot kunstmatige monopolies. Daarom pleit de People’s Vaccine Alliance al sinds vorig jaar voor een tijdelijke opheffing van patenten. India en Zuid-Afrika stelden dit al voor. Vele landen hebben zich daar ondertussen achter geschaard, en zelfs de VS lieten zich enkele weken geleden positief uit over de kwestie.

De Europese Unie steunt het voorstel tot nu toe niet. Europese leiders zijn vooral voorstander van het faciliteren van regionale productiecentra in verschillende delen van de wereld, en pleiten voor vrijwillige en verplichte licenties om de productie van vaccins op te schalen. Vrijwillige overdracht van technologie zou het inderdaad mogelijk maken de productie te verhogen, vooral in hoge- en middeninkomenslanden die al over de nodige capaciteit beschikken. Helaas bleven de voorbeelden beperkt. AstraZeneca heeft licenties gedeeld met het Serum Institute of India en Bio-Manguinhos in Brazilië, maar vormt een uitzondering.

De Covid-19 Technology Access Pool (C-TAP) is een platform voor het vrijwillig en gecoördineerd delen van vaccin- en andere technologieën, dat in 2020 werd opgericht onder het toezicht van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Gisteren ‘vierde’ het zijn verjaardag in het bijzijn van WHO-directeur dr. Tedros en Belgisch minister voor Ontwikkelingssamenwerking Kitir. Het ging echter eerder om een herlancering, want tot nu toe heeft geen enkele patenthouder op de oproep gereageerd om deel te nemen aan C-TAP. Allicht omdat zij te veel risico’s voor hun bedrijfs- en winstmodel zien.

De vaccinatie in armere landen loopt ernstige vertraging op en werpt zo een scherp licht op het gebrek aan internationale structuren om onrechtvaardige, urgente gezondheidsproblemen aan te pakken.  Beeld Benny Proot
De vaccinatie in armere landen loopt ernstige vertraging op en werpt zo een scherp licht op het gebrek aan internationale structuren om onrechtvaardige, urgente gezondheidsproblemen aan te pakken.Beeld Benny Proot

De teleurstellende respons op C-TAP tot dusver heeft ertoe geleid dat de vrijstelling van patenten nu als een serieuze optie, en drukmiddel, wordt gezien om de vaccinongelijkheid uit de wereld te helpen. Maar opheffing van patenten is geen wondermiddel, want moet gecombineerd worden met technologieoverdracht om echt effect te sorteren. En een en ander moet goed gestructureerd en gecontroleerd gebeuren om kwaliteitsproductie van betaalbare vaccins mogelijk te maken in verschillende delen van de wereld. Een tijdelijke opheffing zou echter een krachtig signaal geven aan een gepolariseerde wereld: dat de wereld van mondiale gezondheidsinstanties, de politiek, de industrie en de handel zich verenigen om de pandemie wereldwijd onder controle te krijgen.

Twintig jaar geleden bevond de wereld zich in een vergelijkbare acute morele crisissituatie. Er was – eindelijk – een effectieve behandeling voor mensen met hiv/aids. Helaas was de therapie niet beschikbaar in armere landen. Daarom vroegen gezondheidsactivisten om uitzonderingen op patenten om zo de prijzen omlaag te krijgen. Anderen zeiden dat het belangrijker was om de capaciteit van de lokale gezondheidsstelsels te versterken, om ze in staat te stellen deze therapieën te leveren. In werkelijkheid waren zowel de contextuele voorwaarden nodig om de geneesmiddelen te voorzien, alsook lagere prijzen. Landen als Brazilië, Thailand, Zuid-Afrika en Malawi, en organisaties zoals Artsen zonder Grenzen toonden ondertussen de haalbaarheid van deze behandeling aan voor arme landen.

Twintig jaar later is het een morele plicht om de huidige mondiale vaccinonrechtvaardigheid aan te pakken. Een tijdelijke opheffing van patentrechten, vrijwillige licentie- en technologieoverdracht, capaciteitsopbouw en internationale prijsafspraken voor vaccins sluiten elkaar niet uit, ze kunnen elkaar juist versterken. Gezondheid is een mensenrecht. Maar het is ook een kwestie van gezond verstand, want je wil echt niet dat gevaarlijke varianten zich elders blijven ontwikkelen zodat we ook hier weer van voren af aan kunnen beginnen. Wie er anders over denkt, mag zijn hand opsteken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234