Dinsdag 15/10/2019
Jonathan Holslag Beeld FV1 KN

Ruimtelijke ordening

Hoe Vlaanderen de mensen opzet tegen de natuur

Jonathan Holslag doceert internationale politiek aan de Vrije Universiteit Brussel en schreef De kracht van het paradijs.

Telkens als ik met het vliegtuig terug naar huis keer, en de landing naar Zaventem wordt ingezet, denk ik: Vlaanderen is de grauwe klodder beton rond onze nationale luchthaven, een landschap waar bouwwoede en wanbeleid hebben toegeslagen als een kwaadaardige kanker. Afgelopen week overkwam het me weer. Maar dan, in het weekend, wandelend door de holle wegen van Haspengouw of kuierend langs de Leie, dacht ik: we hebben hier ook landschappelijke pareltjes – laten we die ik godsnaam koesteren.

Groen en open ruimtes zijn cruciaal voor een samenleving. Als levend erfgoed geven groene landschappen een stukje uiting aan onze gedeelde geschiedenis en aan onze unieke geografie. De verscheidenheid aan landschappen maakt onze omgeving en bij uitbreiding de hele wereld het ontdekken waard. Daarbij: mensen voelen zich gewoon goed in het groen, al was het maar om te wandelen en te sporten. De American Psychological Association geeft een waslijst aan bewijzen voor de positieve effecten van de nabijheid van natuur en open ruimte op de gemoedstoestand.

Economische baten en efficiënt

De aanwezigheid van groene landschappen schept ook economische baten. Investeerders in sectoren zoals onderzoek en digitale dienstverlening zijn meer geneigd zich te vestigen in de nabijheid van groen. De combinatie van mooie aaneengesloten woningen in de stad en groene landschappen rondom hebben een gunstig effect op de vastgoedprijzen én op toerisme. Groene landschappen kunnen functioneren als een buffer tegen fijnstof en zo medische kosten drukken. Waar wij houtkanten langs snelwegen rooien, plant Nederland mooie groenbuffers tussen steden en wegen.

Voorts is veel open ruimte vooral efficiënter. Aan de ene kant kun je uit open landschappen toegevoegde waarde genereren, door middel van landbouw en toerisme. Anderzijds vereisen compacte woongebieden veel minder publieke infrastructuur: minder kilometers riolering, elektriciteitsleiding, asfalt, enzovoort. Ons kapot verkavelde landschap is even lelijk als duur. We betalen per hoofd nu al meer dan de meeste buurlanden aan publieke infrastructuur en die factuur zal alleen maar stijgen. Het zou me niet verbazen als de onderhoudskosten van de private infrastructuur in het versnipperde Vlaanderen hoger zijn.

De Vlaamse overheid heeft dat eindelijk begrepen, maar het beleid dat wordt uitgerold overtuigt niet. De betonstop komt er pas tegen 2040. Overal in onze regio worden groene landschappen – ecologisch waardevol of niet – opgeofferd aan grote blikken dozen voor distributiecentra waarin amper mensen werken en amper toegevoegde waarde wordt gecreëerd. Maar het grootste probleem is dat de Vlaamse regering met haar beleid de mensen opzet tegen de natuur.

Neem de boskaart van minister Joke Schauvliege (CD&V), zopas door minister-president Geert Bourgeois (N-VA) naar de prullenmand verwezen. Hoewel zij bedoeld was om bos beter te beschermen, hadden bosexperten sowieso al kritiek over de manier waarop de bossen geselecteerd werden. Daarbovenop kwam dat sommige Vlamingen een kaveltje hebben dat plots bosgebied zou kunnen worden. Natuurlijk werden die mensen kwaad! 

In plaats van de boskaart zou de Vlaamse regering een veel ambitieuzer plan moeten uitrollen, waardoor wonen in stads- en dorpskernen beloond wordt met lagere kosten voor nutsvoorzieningen bijvoorbeeld, omdat die daar nu eenmaal goedkoper zijn, of met lagere mobiliteitsbelastingen.

De grondprijzen in de steden worden zo opgekrikt, wat stadsvernieuwing en verdichting aanmoedigt. Als er nieuwe kavels in de buurt van kernen worden aangesneden, dan zou een deel van de meerwaarde van de grondprijs in een fonds kunnen worden gestopt om eigenaars in open gebieden verder van de kernen te compenseren. 

Dit wordt een inspanning voor een hele generatie. Het komt er vooral op aan om beleidsdomeinen goed te integreren: natuur, ruimtelijke ordening, stedenbouw, ja zelfs energie en nutsvoorzieningen. Vlaanderen heeft een groot deel van die bevoegdheden, maar ze lijken bijna even inconsistent en versnipperd als het Vlaamse landschap.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234