Donderdag 18/07/2019

Standpunt Bart Eeckhout

Hoe vindt de oprukkende antivaccinatiebeweging publiek voor haar fake news? Via sociale media

Bart Eeckhout. Beeld rv

Bart Eeckhout is hoofdredacteur van De Morgen.

Een op de vijf Belgen meent dat vaccinatie tegen ziekte niet veilig is, zo blijkt uit internationaal onderzoek. België behoort daarmee, samen met onder meer Frankrijk, tot de landen waar mensen het meest sceptisch blijken te staan tegen vaccinatie.

Het gaat om een enquête, en dus is een slag om de arm gewettigd. De reële vaccinatiegraad voor ziektes als mazelen, polio of kinkhoest ligt in ons land nog altijd hoog.

Toch zouden de peilingresultaten ons om meerdere redenen moeten verontrusten. Ten eerste omwille van de feiten zelf. Vaccinatie is een hoeksteen in succesvol gezondheidsbeleid. Het is een doeltreffende manier om kinderen op grote schaal te beschermen tegen levensbedreigende ziektes.

De dekking kalft af

Er is geen enkel bewijs dat vaccins de gezondheid schaden. Dat feit blijft robuust overeind, maar het ‘geloof’ erin brokkelt af. Dat is verontrustend omdat de werkzaamheid van vaccinatie samenhangt met de brede dekkingsgraad. Opstoten van mazelenepidemieën, van New York tot Italië, tonen het risico aan als de dekking afkalft.

In de marge van de samenleving hebben er zich altijd groepjes opgehouden die de waarheid over vaccins ontkennen. Vaak gaat het om fundamentalisten, zoals in de Nederlandse bijbelgordel, of om mensen met een verknipte ecologische kijk op de verhouding tussen mens en natuur. Het verontrustende is dat die marge meer naar het centrum oprukt.

Ongecontroleerde informatiesnelweg

De vraag hoe dat komt is niet eens zo moeilijk te beantwoorden. Om het met een woordspeling te zeggen: de antivaccinatiebeweging verspreidt zich viraal. Dat lukt aardig via het internet. Sociale media hebben de ‘nieuwsredacteur’ als bemiddelaar weggeslagen tussen vraag en aanbod in de informatieverspreiding. Dat zal vast een bevrijdend effect hebben, maar het brengt dus ook risico’s met zich mee.

Op de ongecontroleerde informatiesnelweg staan leugens en complottheorieën naast feiten. Dat biedt mogelijkheden voor fundamentalisten om hun gevaarlijke onzin buiten de eigen marginale bubbel te verspreiden.

Immoreel algoritme

Nieuwe media doen nieuwe ethische vragen stellen. Soms werkt een internetalgoritme amoreel. Dat zie je wanneer een onlineboekverkoop antivaccinatieboeken automatisch aanprijst. Soms werkt een algoritme ronduit immoreel. Van YouTube is bijvoorbeeld geweten dat het kijkers subtiel naar extremere varianten van de gezochte info stuurt omdat dat die kijkers emotioneel vasthoudt. Niet toevallig biedt YouTube een succesvolle uitvalsbasis voor de antivaxers.

Uiteraard gaat dit fenomeen breder dan antiwetenschappelijk fake news. Religieus fanatisme, racisme, antisemitisme kunnen net zo goed hun net breder uitgooien op het wereldwijde web.

Die vaststelling hoeft niet te leiden tot censuur. Maar wat meer bewustzijn zou welkom zijn. En aansprakelijkheid. Die hoort, net als bij de klassieke media, mede te liggen bij de platformen die de valse informatie verspreiden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden