Dinsdag 18/06/2019

Column

Hoe verwerpelijk is een deal die mensenlevens redt?

De Italiaanse kustwacht kon 63 bootvluchtelingen op het nippertje redden, vorig jaar in april. Voor de Turkije-deal stierven veel minder mensen op zee. Beeld rv

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB) en opiniemaker bij De Morgen.

Het theatrale optreden van de heer Annemans in het asieldebat van Iedereen kiest zette weliswaar de redelijkheid van zijn politieke tegenstanders sterk in de verf, maar deed tevens twijfels rijzen over de geschiktheid van televisiedebatten om beleid te evalueren. Nochtans vallen aspecten van het asielbeleid best door te lichten. Neem nu de Turkije-deal – officieel de ‘EU-Turkije Verklaring’ – die op 18 maart 2016 in werking trad. 

Met dat akkoord wilde men het aantal drenkelingen in de Egeïsche zee verminderen en mensensmokkel ontmoedigen. Men hoopte dat te bereiken door alle illegale migranten die geen recht hebben op asiel, van Griekenland terug te brengen naar Turkije. In ruil liet de EU voor elke teruggebrachte illegale migrant een vluchteling, iemand met reële kans op asiel, van Turkije overkomen naar een Europese lidstaat. Turkije verbond er zich verder toe de Egeïsche kust beter te bewaken. Het kreeg financiële steun toegezegd voor de opvang van vluchtelingen op zijn grondgebied.

Duizend levens gered

U herinnert het zich vast, het akkoord stuitte op morele verontwaardiging en hevige weerstand van de open-grenzenlobby en van voornamelijk, maar niet uitsluitend groene politici. Een aantal luidruchtige leden van het socialistisch partijbureau achtte het zelfs nodig hun voorzitter voor schut te zetten omdat deze zijn (voorwaardelijke) steun aan een dergelijk plan had toegezegd.

De resultaten zijn nu binnen. In de twaalf maanden voor het akkoord in werking trad, verdronken naar schatting 1.152 mensen in de Egeïsche zee. In de twaalf daaropvolgende maanden nog 81. In één jaar meer dan duizend levens gered.

Voor het akkoord waagden meer dan 1.600 mensen per dag de gevaarlijke overtocht, na het akkoord nog gemiddeld 80. De grens werd beter bewaakt en zij wisten inmiddels dat mensen die niet in aanmerking komen voor asiel, toch zouden worden teruggestuurd. Het was dat onderdeel van de afspraak dat op de hevigste weerstand stuitte: vluchtelingen, zwangere vrouwen, kinderen… Ze zouden massaal het slachtoffer worden van brutale pushbacks, zo werd beweerd. Wel, tussen april 2016 en december 2018 werd welgeteld 2 procent van de uit Turkije in Griekenland gearriveerde mensen teruggestuurd. In 2016, 2017 en 2018 in totaal 1.806 personen, onder wie geen enkele vluchteling, geen enkel kwetsbaar persoon. Nagenoeg zes op de tien mensen die werden teruggestuurd, wilden zelfs geen asiel aanvragen. Louter het scherper stellen van het verschil tussen vluchtelingen en illegale migranten vermindert het gebruik van mensensmokkelaars en redt levens.

De deal voorzag verder dat erkende vluchtelingen van Turkije naar de EU zouden worden hervestigd, één voor elke illegale migrant die terug naar Turkije werd gebracht. Het werden er tien voor elke illegaal. Geen 1.806, maar 18.094 vluchtelingen werden veilig van Turkije naar de EU overgebracht, van wie 1.159 naar België.

Ondertussen gaan vluchtelingen ook van Griekenland naar andere EU-landen (onvoldoende nog), 22.000 tussen april 2016 en december 2018. In tegenstelling tot wat werd beweerd door de tegenstanders van de deal, pakte het Dublin-akkoord gunstig uit voor Griekenland. Onder dat akkoord werden sinds april 2016 welgeteld 48 mensen van EU-landen naar Griekenland gebracht, maar 12.554 mensen van Griekenland naar andere lidstaten (de meesten in het kader van gezinshereniging).

Behoorlijk succes

Dat alles neemt niet weg dat Griekenland overbelast blijft, deels door eigen falen: een ontoereikend gebruik van de middelen die Europa ter beschikking stelt en een onverantwoord trage verwerking van de asielaanvragen. Daardoor zitten de opvangcentra overvol en verblijven mensen er in onaanvaardbare omstandigheden. De ondermaatse Griekse aanpak leidt er ook toe dat sinds april 2016 meer dan 37.000 migranten van het scherm verdwenen en nu waarschijnlijk illegaal in Europa zijn.

De deal voorzag ook hulp voor de talrijke vluchtelingen in Turkije. Anderhalf miljoen van hen ontving 20 euro per maand bovenop wat Turkije kan bieden. Een bijkomende 6 à 10 euro per maand ging naar 410.000 kinderen, in de hoop dat hun ouders hen school laten lopen. Meer dan 400.000 kinderen kregen taalles. 136 nieuwe scholen werden opgericht, 5 miljoen medische onderzoeken en 650.000 vaccinaties uitgevoerd.

Geen totaal, maar een behoorlijk succes. Geboekt door mensen die, zonder eindeloos te wijzen op hun morele superioriteit, gewoon hun werk doen, mensenlevens redden, vluchtelingen helpen, en (onvoldoende nog) illegalen weren. De uitdaging bestaat er nu in deze Europese aanpak op een aangepaste en meer efficiënte wijze te veralgemenen tot Noord-Afrika.

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB) en opiniemaker bij De Morgen. Beeld rv
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden