Woensdag 16/10/2019

Opinie Lieven Buysse

Hoe ver kan Boris Johnson gaan?

Lieven Buysse doceert Britse cultuur aan de KU Leuven campus Brussel.

Tot maandag konden kandidaten zich melden om Theresa May op te volgen aan het hoofd van de Britse Conservatieven. Velen voelen zich geroepen om het land te leiden op een van de meest bepalende momenten uit de recente geschiedenis van het land. Door zijn prominente rol in de brexitcampagne in 2016 en zijn flamboyante stijl zijn vele ogen op Boris Johnson gericht, maar hoe ver kan hij gaan?

De procedure verloopt stapsgewijs: eerst stemmen de Conservatieve parlementsleden in fasen, waarin telkens kandidaten afvallen. Pas als er maar twee namen overblijven, mogen alle partijleden stemmen. Het wordt nu een spelletje “zoek de verschillen” tussen de kandidaten. Allen zijn pro brexit, zowat elk van hen verkiest een akkoord met de EU, slechts enkelen sluiten een brexit zonder akkoord uit, iedereen wil een andere regeling voor Noord-Ierland dan Mays “backstop”, en een enkeling is voor een nieuw referendum. Nuances worden dan des te belangrijker, net als vertrouwen in de leiderschapskwaliteiten van de kandidaten en in de kansen om de brexit waar te maken.

Als Johnson op de stembrief geraakt, maakt hij een sterke kans gezien zijn populariteit bij de basis. Zijn collega-parlementsleden delen niet altijd eenzelfde vertrouwen in hem. Johnson is een Einzelgänger die tot nu toe vooral voor zijn eigen carrière gereden heeft. Na weken van onduidelijkheid over zijn standpunt vervoegde hij Leave in de referendumcampagne, en hij werd er prompt een van de gezichten van. Als buitenlandminister toonde hij een stuitend gebrek aan diplomatiek talent, en in het parlement liet hij zich nauwelijks horen over brexit (of enig ander dossier), terwijl hij dat wel deed in de media. In zijn carrière als Europajournalist was hij zowat de uitvinder van het concept fake news. Nee, betrouwbaar is Boris niet.

Ook zijn politiek-strategisch inzicht is niet indrukwekkend. Hoewel brexit de topprioriteit van de nieuwe premier is, moeten kandidaten zich ook profileren op andere punten. Zo schoof Johnson zopas een belastingverlaging naar voren voor de hogere inkomensschalen. Is hij dan blind voor de stijgende armoede bij de lagere klasse, de noden van de gezondheidszorg, betaalbaar openbaar vervoer, het onderwijs, …? Hij kan met deze zet enkel bij een beperkt deel van de partij steun winnen terwijl hij anderen van zich vervreemdt. Een vreemde gok.

Wat momenteel onderbelicht blijft, is dat de nieuwe partijleider (en dus de nieuwe premier) brexitplannen niet zonder meer zal kunnen uitvoeren. De Conservatieven vormen een minderheidsregering met gedoogsteun van de Noord-Ierse DUP. Voor elk brexitvoorstel zal de premier niet enkel naar Europa moeten kijken maar ook de steun nodig hebben van elk parlementslid van de eigen partij (niet van een meerderheid ervan) en van de DUP. De eerste opdracht wordt dus een consensus zoeken die de eigen partij verenigt. Weinigen hebben daar nu oog voor. (De figuur van) Johnson polariseert eerder dan te verzoenen. Oud-minister (en evenzeer kandidaat) Esther McVey stelt zelfs voor om eerst de brexit uit te voeren en dan de partij te verenigen, wat haar fanatisme en gebrek aan realiteitszin illustreert. Anderen zwijgen over hun beoogde aanpak.

Buitenlandminister Jeremy Hunt zou net op dit punt het verschil kunnen maken. Hij steunde Remain in het referendum maar keek daarna pragmatisch naar alle brexitvoorstellen. Op cruciale punten neemt hij afstand van May én hij stelt voor om ook de EU-vijandige groep binnen de eigen fractie en de DUP bij onderhandelingen met Europa te betrekken. May schuwde het overleg buiten haar regering, terwijl Hunt dat net structureel zou inbouwen. Of dat ultiem succesvol zal blijken, is hoogst onzeker maar deze kandidaat heeft tenminste oog voor zo’n strategie. Bovendien ontvangt hij stilaan steun van invloedrijke collega’s zowel uit het Remain- als het Leave-kamp van de partij.

Nu wordt het vooral uitkijken naar de concrete plannen van de kandidaten en naar wie uit de bocht vliegt. Prominent Brexiteer Michael Gove is bv. al beschadigd, nu uitlekte hoe hij jaren geleden cocaïne gebruikte terwijl hij er publiek tegen fulmineerde, en Hunt wordt achtervolgd door zijn eerdere kijk op abortus. De nachtmerrie van de Conservatieven is dat de strijd ontspoort terwijl alle ogen de komende weken enkel op hen gericht zijn. Nog meer Britten zouden zich van de partij afwenden, en als de nieuwe premier na de zomer geen brexitsucces boekt, komen verkiezingen weer dichterbij. De aversie voor verkiezingen die Jeremy Corbyn aan de macht zouden brengen, lijkt voorlopig het enige te zijn wat de Conservatieve Partij nog verenigt. Met premier Johnson zouden de Tories brexitsucces wel eens kunnen vergeten maar wel verkiezingen kunnen winnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234