Maandag 20/09/2021

Brief van de dagDe kerk

Hoe veel gelovige vrouwen en lgbt’ers religie beleven en vormgeven

Paus Franciscus. Beeld Photo News
Paus Franciscus.Beeld Photo News

Eline Huygens is doctoraatsonderzoeker Universiteit Gent.

Na enkele dagen het publieke debat over de recente uitspraken van de Congregatie voor Geloofsleer en de daaropvolgende reactie van bisschop Johan Bonny te overschouwen, valt me de toon op waarmee het debat gevoerd wordt.

Vooreerst dit: vanuit een progressieve hoek vallen de uitspraken van het Vaticaan te betreuren, om het zacht uit te drukken. De feministische en lgbt-beweging zet zich al decennia in voor gelijke rechten en kansen, en voor de erkenning dat iedere persoon zichzelf mag zijn. Homoseksualiteit dan gelijkschakelen met een zonde, is bijzonder pijnlijk. Alle begrip dus voor mensen (zowel gelovigen als niet-gelovigen) die kwaad, gekwetst en ontgoocheld zijn.

Bisschop Johan Bonny. Beeld VTM NIEUWS
Bisschop Johan Bonny.Beeld VTM NIEUWS

In de dagen volgend op de uitspraken van de Congregatie voor Geloofsleer werden verschillende opiniestukken en artikels geschreven over de betekenis en ook over hoe deze uitspraken in de Vlaamse context werden ontvangen. Sommigen lieten zich ontdopen, subsidies voor religies werden in vraag gesteld. Anderen verwezen naar de vrouwonvriendelijkheid van het instituut door de weigering van vrouwelijke priesters aan te halen. Ook op sociale media werd het debat soms fel gevoerd.

Maar gelukkig sprak de kerk in Vlaanderen zich ook uit: de Antwerpse bisschop Johan Bonny pende een kritisch betoog neer waar alle Belgische bisschoppen zich in konden vinden, en de diensten gezins- en jeugdpastoraal gaven blijk van een andere mening dan wat het Vaticaan communiceerde. Zeker en vast een opsteker voor veel gelovigen.

Secularisering

Wat me opviel, is hoe zwart-wit het publieke debat wordt gevoerd. Enerzijds wordt religie gezien als conservatief en inherent seksistisch en homofoob; anderzijds wordt vrijzinnigheid voorgesteld als een essentiële voorwaarde voor emancipatie en vooruitgang. De secularisering van de maatschappij wordt als ideaalbeeld aanzien, willen we échte bevrijding voor iedereen. Door aan deze tweespalt vast te houden wordt voorbijgegaan aan hoe veel gelovige vrouwen en lgbt’ers hun religie beleven en vormgeven. Onderzoek, zowel in België als daarbuiten, wijst uit dat hier veel meer nuance en diversiteit in valt te herkennen. Sociologische en antropologische studies uitgevoerd bij vrouwen en lgbt’ers die tot verschillende religieuze gemeenschappen behoren, tonen aan dat hun beleving van religiositeit belangrijk is, en niet conflicteert met hun identiteit als vrouw of lgbt.

Ook in mijn eigen doctoraal onderzoek naar (jonge) katholieke vrouwen, valt me op hoeveel verschillende meningen en visies er gangbaar zijn onder gelovigen. Hoewel ze allen betrokken en geëngageerd zijn in de kerk, gaat niet elke gelovige zomaar akkoord met wat Rome zegt, integendeel. De voorbije jaren werd me al snel duidelijk dat de geleefde realiteiten van gelovigen complex zijn. Een concreet voorbeeld inzake de positie van de vrouw binnen de kerk: sommige vrouwen uit mijn onderzoek stoorden zich niet aan het feit dat vrouwen niet tot priester gewijd mogen worden. Hier zou je op het eerste gezicht kunnen denken dat deze vrouwen de patriarchale structuur van de kerk bestendigen. Echter, deze vrouwen vertelden daarbij dat ze de volledige kerkelijke hiërarchie kritisch wilden herdenken.

Openheid en respect

Wat betreft het onderwerp homoseksualiteit toonde mijn onderzoek ook andere resultaten dan wat (niet-gelovige) buitenstaanders op het eerste gezicht zouden denken. Ik kwam veel openheid en respect tegen, en veel vrouwen met wie ik sprak, praatten op een heel andere wijze over homoseksualiteit dan wat er te lezen viel in de communicatie van het Vaticaan. Het woord zonde werd niet in de mond genomen, integendeel, vaak werd gepleit voor de inclusie van homoseksuele relaties in de kerk. Andere thema’s, zoals bijvoorbeeld seks voor het huwelijk, abortus en anticonceptie, werden ook doordacht benaderd, waarbij er veel meer te vertellen valt dan simpelweg “het mag niet”.

Meermaals werd de afgelopen dagen in het publieke debat de vraag geopperd waarom sommigen per se lid willen blijven van een club als men niet met alle “clubregels” akkoord gaat. Simpel: geloven gaat om meer dan een pakketje regels dat klakkeloos gevolgd zou moeten worden. Gelovigen vinden troost, inspiratie, verbondenheid, zingeving, en zoveel meer terug in hun religie. Velen vinden ook een moreel kompas terug in de Bijbelse verhalen over onder meer Jezus en Maria. Het kan dan wel als een Bond Zonder Naam-cliché klinken, naastenliefde werd in mijn onderzoek vaak aangehaald als een van de belangrijkste katholieke waarden.

Dit stuk is niet bedoeld als een verdediging van het Vaticaan. Op persoonlijk vlak kan ik mij helemaal niet vinden in de uitspraken. Maar ik wil wel wijzen op het gevaar van een zwart-witte visie op religie. Dat ontneemt de mogelijkheid om de acties en praktijken van gelovigen te zien die zich inzetten voor hun kerkgemeenschap, en die soms ook (van binnenuit) veranderingen proberen aan te brengen.

Eline Huygens, doctoraatsonderzoeker Universiteit Gent

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234