Woensdag 05/08/2020
Het paspoort van Pier Paolo Pasolini.Beeld EPA

Column

Hoe seks en wreedheid de films van Pasolini domineerden

Daan Heerma van Voss is een Nederlandse schrijver.

Lopend door een herfstig Amsterdam spraken mijn neef en ik over gruwelijke, nare, mensonterende films die we toch echt eens moesten zien. Hij begon over Salò (1975), Pasolini's laatste film, losjes gebaseerd op De Sades Les cent vingt journées de Sodome (1785). Het verhaal: in de fascistische republiek Salò worden in een villa negen jongens en negen meisjes onderworpen aan een reeks masochistische en vernederende seksrituelen, alvorens voor het oog van de vier fascistische organisatoren te worden doodgemarteld. De film is verboden in Italië, Finland, Noorwegen, Australië en Nieuw-Zeeland.

Het was de tweede keer dat mijn neef erover begon. De eerste keer was hij twaalf en ik elf. Hij had geruchten opgevangen over de wreedste film aller tijden, overal ter wereld verboden. We zochten, maar vonden de film nergens. Ik confronteerde hem met mijn herinnering, hij wist er niets meer van. Hoe we altijd weer dezelfde rollen op ons nemen, hij die probeert indruk op me te maken, ik die het laat gebeuren. Hij had de film intussen nog altijd niet gezien. Ik wel. Laat ik dit erover zeggen: alle geruchten zijn waar. (En dat is niet per se een aanbeveling.)

Twee jaar geleden vond ik in een klein boekhandeltje in Bari het boekje La divina mimesis van Pasolini, uitgekomen in hetzelfde jaar als Salò, en in hetzelfde jaar als zijn dood. In het voorwoord beschrijft Pasolini het boekje als 'een document', ten dele geschreven: 'per fare dispetto ai miei "nemici": infatti, offrendo loro una ragione di più per disprezzarmi, offro loro una ragione di più per andare all'Inferno'. Grof vertaald: 'Om mijn "vijanden" te pesten: in feite bied ik hen, door hen nog een reden te geven om me te verachten, nog een reden om naar de hel te gaan.'

Daan Heerma van Voss.Beeld rv

Waarom het woord "vijanden" tussen aanhalingstekens staat, is me een raadsel. Als Pasolini ons iets heeft nagelaten, is het de wetenschap dat het niet zozeer de taak is van de kunstenaar om vrienden, maar om vijanden te maken.

De relatie tussen seks en wreedheid, een van zijn oerthema's, domineerde ook zijn uiteindelijke dood, op 2 november 1975. Zijn lichaam werd gevonden op een strand in Ostia. Meerdere botten waren gebroken, zijn testikels waren kapotgeslagen met een stuk metaal, hij was postuum in brand gestoken, zijn hart was uiteengespat en hij bleek meermaals te zijn overreden. Een zeventienjarige jongen bekende de moord te hebben gepleegd, nadat Pasolini zijn wens kenbaar had gemaakt de jongen anaal te penetreren met een stok. In 2005 trok de jongen, inmiddels man, zijn bekentenis in, bewerend dat hij destijds door Siciliaans klinkende mannen was gedwongen. Een andere bron beweerde dat iemand de regisseur afperste met gestolen filmrollen van Salò. Vreemd genoeg zijn alle mogelijkheden volstrekt geloofwaardig.

Het is deze maand veertig jaar geleden dat Pier Paolo Pasolini is vermoord. Wat rest zijn de films, waarvan Il vangelo secondo Matteo, Edipo Re en Il Decameron de mooiste zijn, en de vele, vele vijanden, die ooit maar niet vandaag naar de hel zullen gaan.

Zondag 22 november brengt Passa Porta een uitgebreide hommage aan Pasolini.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234