Zaterdag 19/10/2019

Opinie

Hoe Samusocial het topje van een ijsberg kan zijn

Johan Leman. Beeld Bas Bogaerts

Johan Leman is antropoloog, emeritus hoogleraar aan de KU Leuven en voorzitter van vzw Foyer in Sint-Jans-Molenbeek

De tsunami die Samusocial treft, raakt niet alleen de politiek. Het is ook een slag in het gezicht van werkers in het sociale middenveld. Mensen maken geen onderscheid tussen werkers en beheerders. Iets is rot of niet. Is het ingewikkelder? Oké, maar zo subtiel werkt perceptie niet.

Laten we het zeggen zoals het is: het middenveld is de laatste jaren vaak niet bepaald goed behandeld. 'Rationalisering' en 'professionalisering' is sinds 2000 al wat de klok slaat. Die sukkelaars in het middenveld zouden wel even leren wat kostenbeheersing en efficiënt beheer waren. Grootschaliger werken zou tot overzicht en inzicht leiden. 

Dat het middenveld een gedroomd kussen was, een efficiënte buffer tussen overheid en individu, werd weggezet als inefficiënt. Dat het middenveld door zijn flexibiliteit de beste detector was van wat leefde op het terrein, was niet langer van tel. Weg met de verrommeling! Leve de schaalvergroting!

In ruil kregen we democratische controle. In de praktijk betekende dat politisering. Het primaat van de politiek zou haar waarde bewijzen. Zo heb ik het in Brussel ervaren, en anderen in het maatschappelijk werk in Vlaanderen ook. 

Wat de cases Samusocial, de Brusselse keukens en wie weet wat nog allemaal pijnlijk duidelijk maken, is dat de inbreng van politiek gestuurde leden in een Raad van bestuur geen betere controle en efficiëntere werking waarborgen. Als u het mij vraagt, wel integendeel.

As er geen politici of politiek gestuurde leden in structuren zitten, verlopen de controles op vzw’s alleszins strenger, al was het maar omdat dan niemand moet worden ontzien, en overheden onder elkaar niet moeten vrezen dat een tegenpartij ooit zou kunnen terugslaan. Men had dat kunnen weten. Maar de beleidsmensen wilden liever een vinger in de pap van deze of gene organisatie. Mogelijke malversaties door eigen leden namen ze kennelijk op de koop toe. 

De fall-out van Samusocial is potentieel groot. Want hoeveel mensen denken nu dat wat daar in Brussel is gebeurd, gangbaar is in het hele middenveld (wellicht op kleinere schaal)? Dat bevordert geenszins het vertrouwen in de samenleving als geheel, wat toch een van de verdiensten is die middenveldorganisaties altijd hebben nagestreefd en bereikt.

Verdenk ik dan alle operaties van schaalvergroting van de voorbije jaren dat ze de logica van Samusocial hebben gevolgd? Natuurlijk niet. Schaalvergroting heeft misschien het administratief toezicht vergemakkelijkt, maar een verbetering op het terrein heb ik nooit gezien; de problemen van de mensen zijn er niet sneller door opgelost. 

Mijn punt: de combinatie van schaalvergroting (die er tot op zekere hoogte mocht komen) en politieke inmenging is een heilloos manoeuvre gebleken.

Is het niet hoog tijd dat de overheden in alle eerlijkheid de initiatieven van politieke inmenging om het middenveld terug te dringen en te vervangen, gaan evalueren? Mag er niet worden gehoopt dat politici tijdig inzien dat zij op termijn zichzelf in de vingers snijden doordat ze de basis van het vertrouwen dat mensen hebben in de politiek aan het aantasten zijn, omdat elke disfunctie voortaan ook rechtstreeks de politiek zal worden aangerekend?

We hebben nood aan een nieuwe ethiek van hoop en van vertrouwen in de samenleving. Politici moeten begrijpen dat het recupereren van 'goede werken' in grootschalige, politiek geleide structuren een te eenzijdige onderneming is. Dat wreekt zich vroeg of laat. 

Samusocial dreigt een voorloper te zijn van wat nog allemaal komen kan, als men op de ingeslagen partijpolitiek geïnspireerde weg voortgaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234