Dinsdag 22/10/2019

Opinie

Hoe Plato de dwaasheid van Facebook voorspelde

Bret Stephens. Beeld rv

Bret Stephens is columnist bij The New York Times.

Thamus, een wijze koning in het oude Egypte, kreeg op een dag bezoek van een slimme god die Theuth heette. Theuth had allerlei nuttige dingen uitgevonden: rekenkunde en meetkunde, astronomie en dobbelstenen. Maar zijn mooiste uitvinding, vond hij, was ‘het gebruik van letters’.

‘De kunst van het schrijven,’ zei Theuth, ‘zal de Egyptenaren wijzer maken en een beter geheugen geven. Ze helpt het geheugen en het verstand’.

Maar Thamus dacht daar anders over: ‘O vernuftige Theuth,’ zei hij, ‘de uitvinder van een kunst kan niet altijd het best beoordelen hoe nuttig ze zal zijn. Uw uitvinding zal de mensen doen vergeten, want zij zullen hun geheugen niet meer gebruiken. Ze zullen de geschreven tekens vertrouwen en niets meer onthouden. Geschreven woorden schenken uw volgelingen geen waarheid maar slechts de schijn van waarheid. Zij zullen veel horen maar niets leren. Ze zullen alwetend lijken terwijl ze niets weten.’

Welkom op Facebook.

Het verhaal van Thamus komt uit Plato’s ‘Phaedrus’. De woorden, die Plato aan Socrates toeschrijft, zijn ongeveer 2.400 jaar oud. Afgelopen week werden ze weer helemaal actueel, dankzij het onderzoek van The New York Times over de cynische, door eigenbelang geïnspireerde berekeningen van Facebook, dat dit jaar met de ene PR-ramp na de andere te maken kreeg: de Russische dezinformatsiya, Cambridge Analytica en een gigantische inbreuk op de beveiliging.

Nu hebben we dus geleerd dat Facebook niet alleen geprobeerd heeft om de omvang van de Russische manipulaties op zijn platform in de doofpot te stoppen, maar ook hatelijke verhalen over zijn concurrenten en critici als George Soros heeft verspreid. Facebook betwist sommige beweringen van The New York Times, maar je kunt zonder veel overdrijving zeggen dat zijn reputatie naar de haaien is.

Dat werd tijd.

Het gegeven van buitensporige beloften en onbedoelde schadelijke gevolgen van de technologie is allesbehalve nieuw. Eigenlijk is de enige verrassing dat het ons blijft verrassen. Waarom?

Voor een stuk heeft het te maken met onze neiging om te vergeten dat technologie niet beter of niet slechter is dan de mensen die ze gebruiken. Wij hopen dat ze ons beter zal maken, maar halen ze zelf neer. In een betere wereld had Twitter een geniaal digitaal aanplakbord kunnen zijn, een verrijking van de openbare ruimte. Wij hebben het in een open riool veranderd. Facebook moest een platform voor meer menselijke interactie zijn, geen instrument dat vereenzaamde lieden gebruiken om hun isolement te vergroten.

Bovendien hebben Facebook en de andere reuzen van Silicon Valley zich voorgedaan als idealistische krachten in plaats van bedrijven die winst willen maken. Facebook heeft als missie ‘mensen macht geven een gemeenschap te bouwen en de wereld dichter bij elkaar te brengen’. Tesla wil ‘de transitie van de wereld naar duurzame energie versnellen’. Google had ‘Doe geen kwaad’ als mantra, tot het vroeger dit jaar die slogan stilletjes liet vallen.

Maar de diepere reden waarom de technologie ons zo vaak ontgoochelt en verraadt, is dat ze belooft om dingen die intrinsiek moeilijk zijn gemakkelijk te maken.

Tweeten en trollen is gemakkelijk. Op een redelijke manier debatteren is moeilijk. Sms-sen is gemakkelijk. Een echte brief schrijven is moeilijk. Iets op Google opzoeken is gemakkelijk. Weten wat je echt moet zoeken is moeilijk. Duizend Facebook-vrienden hebben is gemakkelijk. Zes of zeven echte vriendschappen onderhouden, jarenlang, is moeilijk. Swipen op Tinder is gemakkelijk. De liefde vinden – en vasthouden – is moeilijk.

Dat is wat Socrates (of Thamus) bedoelt met zijn kritiek op het geschreven woord: het schept de illusie dat wij geïnformeerd en geconnecteerd zijn zonder een inspanning te moeten leveren om ons verstand of ons geheugen te gebruiken.

Neem een nieuwe start, Facebook. Pretendeer niet dat je de wereld wilt veranderen. Probeer ethisch, open en verantwoordelijk te werken. Aanvaard dat het tijd zal kosten. Laat Facebook even rusten, Zuckerberg. Lees eens een oud boek.

© The New York Times

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234