Vrijdag 06/12/2019

Debat

‘Hoe kun je zeggen dat Sinterklaas niet bestaat, Maarten Boudry?’

Dick Wursten. Beeld Dick Wursten

Dick Wursten is protestants predikant in Antwerpen en inspecteur-pedagogisch adviseur voor het protestants-evangelische godsdienstonderwijs in Vlaanderen.

Beste Maarten Boudry,

Wat lees ik nou? Jij vindt dat Sinterklaas niet bestaat. Dat valt me tegen van jou. Ik dacht dat je een wetenschappelijk ingesteld man was, en dus enkel op de feiten wil afgaan. Welnu, die zijn duidelijk: Sinterklaas bestaat wel degelijk. Ik heb hem zopas nog op tv gezien: hij arriveerde in Antwerpen met een boot en schudde de hand van de burgemeester. En dat was geen fake news! Jij hebt het ook gezien. 

Sterker nog: Sinterklaas bestaat zelfs in meervoud, want tegelijk was hij ook naar Nederland onderweg, op een andere boot en met andere Pieten, en komend weekend geeft hij in heel veel winkelcentra tegelijk acte de présence. Hoe kun jij – wetenschapper die je bent – nu zeggen, dat hij niet bestaat? Hij is een realiteit.

Ja, ik weet wel dat het allemaal toneelspelers zijn, de ene al wat beter dan de andere, en dat ze een rol spelen in een ‘intergenerationeel spel’, zoals jij dat noemt, maar dat betekent toch niet, dat hij niet bestaat. Zijn bestaan is gewoon van een andere orde dan jouw en mijn bestaan. Hij bestaat als een personage in een verhaal, dat wij hier in dit deel van de wereld al generaties lang aan elkaar vertellen. Waarom? Gewoon, omdat het leuk is om elkaar verhalen te vertellen, over dingen die niet bestaan, en toch ook weer wel. En sommige verhalen zijn zo goed, dat we ze zelfs gaan uitspelen en er een (nationaal) toneelstuk van maken.

Enge sprookjes

Wat is het nut daarvan? Ach, moet alles nu een nut hebben? Het is gewoon fijn om samen een wereld te delen (ook al is het een verbeelde wereld). Stralende ogen, veel verwachting. Eindelijk eens een positief gedeeld gevoel, zo inclusief mogelijk natuurlijk. En bij dit specifieke verhaal: het is nog spannend ook. 

Kinderen houden van verhalen, waarin ze – op een veilige wijze – iets van hun eigen angst leren verkennen. Sprookjes moeten toch een beetje eng zijn. Dan is het fijn om die uit de mond van je vader of de juf te horen. Die vertrouw je – inderdaad – en vanuit dat vertrouwen durf je de wereld daarbuiten wel te verkennen. Al spelend (je inlevend in een verbeelde wereld) leren kinderen om te gaan met reële zaken van het leven, die een beetje lastig zijn, of die vreemd, onbekend aanvoelen, zoals gevoelens – ja dat zijn ook reële zaken – en kun je alvast eens testen wat er mee kan gebeuren, terwijl het toch niet ‘voor echt’ is.

En is het dan van belang dat Sinterklaas ‘niet echt’ bestaat, en dat het kind dat dan op een bepaald moment moet ontdekken? Dat zou een trauma kunnen veroorzaken, schrijf jij. Ja, denk ik dan, als mensen dááraan een trauma overhouden, is er dan niet meer mis dan dat de ouders een tijdje met plezier in een rollenspel hebben meegespeeld? Een spel moet natuurlijk serieus gespeeld worden, maar het moet wel een spel blijven, een beetje licht dus. Ik heb een hekel aan mensen die met alle geweld hun kinderen van de ‘realiteit’ van Sinterklaas en zijn entourage proberen te overtuigen. Ook dat moet speels gedaan worden, met een knipoog. Ik houd het dus liever bij de enigszins absurdistische realiteitszin van Sinterklaas in de VRT-reeks Dag Sinterklaas. Dat treft de toon precies.

Prachtige verhalen

Maar bedrieg je je kinderen dan niet? Nee, je speelt mee met je kinderen en begeeft je in hun leefwereld. En die wereld is ‘magisch-realistisch’, zoals die van elk jong kind. Alice in Wonderland is een heel gewoon boek, en natuurlijk waar. Volwassenen hebben nood aan een ‘suspension of disbelief’, kinderen niet. Maar ook al is dat wereldbeeld dus niet gelijk aan dat van een positieve wetenschapper, dat wil niet zeggen dat dat wereldbeeld fout is. Het is gewoon de wereld van een kind. Zo neemt het de werkelijkheid waar. 

Wil je communiceren met een kind, dan moet je de kinderlijke beleving en voorstelling serieus nemen, en op zijn vragen ingaan met een taal die daarbij past. Meespelen in het verhaal, zonder je erin te verliezen. Dat wel. Ik zou een kind niet graag al die prachtige verhalen afnemen. De ontnuchtering komt vanzelf wel.

O ja, er zijn christenen die niet met Sinterklaas meedoen omdat ze bang zijn dat met de ontmaskering van de een, ook het geloof in de ander in het gedrang komt, schrijf je. Zou dat echt de reden zijn? Ik betwijfel het. Degenen die ik ken en die niet meedoen met Sinterklaas, doen dat om dezelfde reden als jou: zij vinden het onzin en kinderbedrog. Zij erkennen enkel iets als waardevol als het berust op wetenschappelijk aantoonbare feiten (waartoe – zo zullen ze claimen – ook het feitelijke bestaan van God behoort). Zij hebben – hoewel ze geloven – vaak een reductionistisch wereldbeeld. Voor mij bestaat God toch vooral als een personage in verhalen die de mens over zichzelf vertelt om een beetje zicht te krijgen op wie hij nu eigenlijk is.

Met vriendelijke groeten, 

Dick

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234