Vrijdag 30/10/2020
Agenten houden een Slowaakse man hardhandig in bedwang op de luchthaven van Charleroi.

OpinieChams Eddine Zaougui

Hoe komt het dat er rotte appels blijven opduiken bij de politie?

Agenten houden een Slowaakse man hardhandig in bedwang op de luchthaven van Charleroi.Beeld AP

Chams Eddine Zaougui is journalist en schrijver.

Toen ik de gelekte bewakingsbeelden zag van agenten die een ongewapende en vermoedelijk psychotische man in bedwang houden, en daar zichtbaar plezier aan beleven, realiseerde ik me hoe hardnekkig politiebrutaliteit is. 

Een van de oudste afbeeldingen van geweld door ordehandhavers dateert uit 2000 voor Christus. Op een graftombe uit de zevende dynastie van het oude Egypte staat een man afgebeeld die door drie anderen in bedwang wordt gehouden terwijl een vierde hem bewerkt met een bamboestok. Vierduizend jaar later, op 24 februari 2018, leek die oud-Egyptische scène tot leven te komen in een politiecel in Charleroi: de bamboestok was vervangen door een schild en een deken, de agenten hanteerden moderne gebaren zoals een Hitlergroet en een duivelsteken, maar voor de rest leken heden en verleden te versmelten. De Slowaak Jozef Chovanec, 38 jaar en vader, is de zoveelste politiedode.

Ik begrijp dat sommige mensen door dit soort buitensporig geweld agenten wantrouwen en zelfs haten. Het kan leiden tot verzuring tussen de politie en de gemeenschap. Toch zou het overdreven zijn om alle agenten over één kam te scheren. Het zijn niet allemaal bruten in uniform, verre van. Bovendien kun je er niet omheen: we hebben gewapende en door de staat opgeleide mensen nodig die de wet helpen handhaven, in uiterste gevallen met geweld. 

Maar uit die missie spreekt een spanning die zich, zoals de Egyptische graftombe laat zien, al sinds het ontstaan van de eerste ordediensten laat voelen. Aan de ene kant geef je een groep het recht en de middelen om geweld te gebruiken tegen burgers, om veiligheid te garanderen. Aan de andere kant werk je zo misbruik en onveiligheid in de hand. Hoe een land met die paradox omgaat is veelzeggend.

Autocratie versus democratie

In autocratische landen bijvoorbeeld verwachten machthebbers niet alleen dat agenten voor veiligheid en stabiliteit zorgen, ze eisen ook dat agenten de bevolking intimideren en in het gareel houden. Zo riskeer je bij de minste verdenking van opstandigheid of verraad opgepakt of gemarteld te worden. Het gevolg: een cultuur van angst en onderhuidse onvrede. 

Alsof dat nog niet erg genoeg is, knijpt de overheid een oogje dicht als agenten hun positie misbruiken om smeergeld te vragen, zeker als die overheid agenten een schamel loon betaalt. Verkeerd geparkeerd? Je regelt het rechtstreeks met de agent. Ben je gehaast en wil je door het rood rijden? Kan, als je maar betaalt. Heb je geen vergunning om groenten en fruit te verkopen? Betalen. In zulke landen zijn agenten afwisselend hulpverlener, beul en afperser. Je weet nooit wie je voor je hebt.

In een democratisch land als België is dat gelukkig anders. Agenten staan niet boven de wet. Ze trekken geen nagels uit. Je kunt geen boete afkopen als een agent je op de bon slingert. Vaak zijn het goed opgeleide professionals die toezien op de openbare orde en de correcte naleving van de wetten. Maar zoals de dood van Jonathan Jacob tien jaar geleden in een politiecel in Mortsel aantoont, alsook de dood van Jozef Chovanec en de intussen vergeten mishandeling van transitmigranten die in 2018 aan het licht kwam, is ons land niet immuun voor extreem politiegeweld. 

Sterker nog, volgens mij is het te gemakkelijk om elk incident te reduceren tot een verhaal van individuele misdadigheid. De Belgische politiediensten mogen dan mijlenver afstaan van die in Myanmar of Egypte, het is hoog tijd om ons af te vragen hoe het komt dat er spreekwoordelijke rotte appels blijven opduiken.

Het spreekt voor zich dat de rotte appels eruit moeten, sowieso. Wangedrag door de vingers zien ondermijnt het vertrouwen van burgers in de politie. Het is ronduit absurd dat de advocaten van de betrokken agenten beweren dat hun cliënten “op strikte en proportionele wijze geweld hebben gebruikt”. De Hiltergroet van de agente? Dat was maar een grapje. 

Als de federale politie sterker uit dit schandaal wil komen, zal ze hard moeten optreden én durven uitzoeken hoe het komt dat er zoveel misbruik is bij bestuurlijke agenten. Zou het kunnen dat er, anders dan bij gerechtelijke politie, onvoldoende toezicht en controle is op de luchtvaart-, weg-, spoorweg- en scheepvaartpolitie? Zijn de agenten voldoende opgeleid om met mensen om te gaan die aan een stoornis lijden? En hoe is het mogelijk dat de politietop en de bevoegde politici niet op de hoogte waren van de feiten in Charleroi? Dit is het moment waarop leiders kunnen aantonen wat voor land we zijn.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234