Vrijdag 10/07/2020

OpinieMontasser AlDe'emeh

Hoe IS zelf deradicalisering in de hand werkt

Moslims bidden met respect voor de sociale afstand.Beeld EPA

Montasser AlDe’emeh is een Belgisch-Palestijnse auteur, arabist, islamoloog en jihadisme-onderzoeker (KULeuven).

Vlaams minister van Justitie Zuhal Demir (N-VA) vindt dat imams niet de meest geschikte personen zijn om het kritisch denken bij ‘geradicaliseerde’ ex-gedetineerden te bevorderen (Demir stopt samenwerking met imams voor deradicalisering ex-gedetineerden, DM 15/6). Daarom werkt ze liever met organisaties die de problematiek vanuit verschillende invalshoeken benaderen en daartoe een divers team inschakelen. In werkelijkheid gaat achter deze beslissing een fundamenteel meningsverschil schuil. Een ideologische tweestrijd, zelfs.

In tegenstelling tot bijvoorbeeld Koen Geens (CD&V), die wél in de nadrukkelijke inzet van imams gelooft om de ‘juiste’ visie op de islam te propageren, is Demir minder happig om geestelijke leiders in te schakelen in de deradicaliseringsstrijd. Ruimer bekeken staan de mensen die geloven in ‘re-islamisering’ van het deradicaliseringsproces tegenover de voorstanders van de ‘de-islamisering’ daarvan. Het politieke landschap is volgens dezelfde ideologische breuklijn verdeeld: moet religie een grote of zo klein mogelijke rol spelen bij deradicalisering?

Feit is wel dat de overheid de islam heeft geïnstitutionaliseerd en een aantal personen naar voren heeft geschoven als rolmodellen die voor een ‘moderne’ of ‘rationele’ islam staan. Daarmee heeft de overheid zichzelf duidelijk gepositioneerd wat betreft de islamitische benaderingen die getolereerd en erkend kunnen worden. 

Daarbij verliest men uit het oog dat het inzetten van vreedzame (ultra-)orthodoxe imams die niettemin IS en Al Qaida voluit afkeuren in specifieke gevallen meer impact kan hebben dan imams die een moderne of rationele islam bepleiten, simpelweg omdat religieus geïnspireerde geradicaliseerden in sommige gevallen liever door orthodoxe imams worden begeleid. 

Met deze realiteit werd amper rekening gehouden. De knip-en-plakversie van de islam die bepaalde (ex-)gedetineerden aanhangen, werd gebombardeerd met een knip-en-plakversie van de gesubsidieerde imams. Vele (ex-)gedetineerden luisterden gewoon niet naar die ‘moderne’ imams. Resultaten bleven uit. Daarom is het niet verwonderlijk dat Demir er niet happig op is om überhaupt een beroep te doen op imams. Niet zozeer omwille van de functie van imam als dusdanig, maar eerder omwille van de gehanteerde aanpak. Toch is het geen goed idee om imams dan maar helemaal niet meer in te zetten. Zeker als een ex-gedetineerde erom vraagt, kan dat vruchten afwerpen, mits de inzet van bekwame mensen.

Mislukte aanpak

Ook essentieel is dat men bij de aanpak van religieus geïnspireerd radicalisme de neiging vertoont om sociale en politieke problemen te medicaliseren, terwijl heel wat ‘geradicaliseerde’ individuen gewoon hunkeren naar een open gesprek over de geopolitieke realiteit. 

Deze discussie toont in feite aan waar het schoentje wringt en waarom veel projecten binnen deze industrie gedoemd zijn om te mislukken. De voornaamste redenen waarom mensen effectief deradicaliseren zijn de opgedane inzichten (ter plaatse in het oorlogsgebied bijvoorbeeld) of de praktische overwegingen (de gevangenis verlaten en zich reïntegreren door een nieuwe start te nemen) die hen ertoe aanzetten om afstand te nemen van het gedachtegoed van terreurgroepen als IS. 

Op die manier kun je zeggen dat IS zélf, omwille van zijn even bloedige als mislukte aanpak in Syrië en Irak, en de desillusie van veel IS’ers die eruit voortvloeide, effectiever is op het vlak van deradicalisering dan alle deradicaliseringsorganisaties samen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234