Zondag 25/08/2019

Opinie

Hoe is het mogelijk dat we slechts 10 minuten van een idiote oorlog verwijderd waren voor de president aan de gevolgen dacht?

Donald Trump. Beeld AP

Susan E. Rice is een voormalig nationaal veiligheidsadviseur en ambassadeur van de VS bij de Verenigde Naties.

Als we president Trump mogen geloven, heeft het geen haar gescheeld of de Verenigde Staten waren een oorlog met Iran begonnen. Geen schermutseling zonder veel gevolgen, maar een echte, dure oorlog die tienduizenden Amerikaanse militairen naar de Golf zou brengen, onze partners in de regio en Israël rechtstreeks zou bedreigen en de wereldeconome zou doen wankelen door de scheepvaart in de Straat van Hormuz te blokkeren. Trump zegt dat hij zich op het laatste ogenblik heeft bedacht, omdat hij vond dat het doden van naar schatting 150 Iraniërs een te harde reactie was op het neerschieten van een onbemande Amerikaanse drone.

Maar het risico van oorlog blijft reëel.

Hoe is het mogelijk dat we slechts 10 minuten van een idiote oorlog verwijderd waren voor de president aan de gevolgen dacht? Als voormalig nationaal veiligheidsadviseur ben ik er meer dan ooit van overtuigd dat de besluitvorming in Washington gevaarlijk disfunctioneel is. Als Trump de waarheid spreekt, had hij nagelaten de risico’s en de gevolgen goed te overwegen voor hij een aanval beval. Het probleem van de potentiële burgerslachtoffers van een bombardement is allesbehalve triviaal en had moeten meespelen in zijn aanvankelijke beslissing. Heeft zijn nationale veiligheidsadviseur, John Bolton, die al meer dan tien jaar voor een aanval op Iran pleit, de president wel een evenwichtige overzicht van de argumenten pro en contra gegeven?

Maar er is ook goed nieuws, in de veronderstelling dat Trump echt geen oorlog met Iran wil en een zinnig defensiebeleid wil voeren. Door Iran niet aan te vallen, heeft hij immers een diplomatieke opening mogelijk gemaakt. Iran beweert nu dat het een bemand vliegtuig met 35 Amerikaanse militairen aan boord ongemoeid heeft gelaten en in plaats daarvan de drone heeft neergehaald. Beide partijen hebben aan de crisis bijdragen maar allebei zeggen ze dus dat ze een stap terug hebben gezet. Waar of niet, het schept een kans om de lont uit het kruitvat te halen.

Donald Trump en zijn buitenlandminister Mike Pompeo. Beeld REUTERS

Rode lijnen

Om de mogelijkheid van een de-escalatie te testen, moet Trump eerst en vooral de twee haviken – John Bolton en minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo – de laan uitsturen. Vervolgens moet hij kordaat zijn rode lijnen trekken. Hij moet onomwonden duidelijk maken dat de Verenigde Staten in drie situaties een militaire actie zullen overwegen: een aanval op Amerikaans personeel, een poging van Iran om snel splijtstof voor een kernwapen te pakken te krijgen, en een directe aanval op Israël.

Ten derde moet hij die rode lijnen snel en rechtstreeks aan Iran te kennen geven en tegelijkertijd een pad uitstippelen om een oorlog af te wenden. De beste manier om dat te doen, is door een beroepsdiplomaat naar New York te sturen en gesprekken te beginnen met de Iraanse ambassadeur bij de Verenigde Naties, Majid Takht Ravanchi, die in de Verenigde Staten gestudeerd heeft, mee heeft onderhandeld over het kernakkoord en een betrouwbaar kanaal naar Teheran is.

Susan Rice. Beeld AP

Ten vierde moet Trump een proces van kleine toegevingen van beide kanten voorstellen, zodat er een klimaat van vertrouwen groeit waarin over de echte vraagstukken kan worden onderhandeld. Trump zou bijvoorbeeld kunnen toelaten dat Iran weer laag verrijkt uranium exporteert, terwijl Iran afziet van zijn dreiging om zijn voorraden tot boven de door het akkoord toegestane limieten te verhogen. Vervolgens zou hij een pauze in de concentratie van Amerikaanse macht in de Golf kunnen ruilen voor een solide verbintenis van Teheran om de internationale scheepvaart en buitenlandse vliegtuigen met rust te laten.

Ten vijfde zou Trump een in de tijd beperkte ‘opschorting’ van de terugtrekking van de VS uit het kernakkoord kunnen aanbieden en de recente nieuwe sancties tijdelijk (misschien gedeeltelijk) kunnen opheffen, op voorwaarde dat Iran onmiddellijk alle Amerikaanse burgers die het gevangenhoudt vrijlaat en instemt met nieuwe onderhandelingen over een uitgebreid en sterker akkoord. Als die gesprekken vruchtbaar zijn, zouden we meer sancties kunnen opheffen.

Het is goed mogelijk dat dergelijke kleine wederzijdse stappen niet zullen werken. Misschien zal Iran niet willen praten. Misschien zal Trump de moed niet hebben om echte diplomatie te proberen en de druk te verlichten. Misschien zullen Bolton en Pompeo, of Saudi-Arabië of Israël, een confrontatie uitlokken waarin wij worden meegesleept. Maar het is zoals het is. Trump kan zijn blunders nog rechtzetten. Tonen dat wij een escalatie willen en kunnen vermijden, is onze minst slechte optie.

© The New York Times

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden