Maandag 28/11/2022

ColumnKoen Schoors

Hoe is het efficiënt om ons economisch en sociaal weefsel te laten aanvreten door een kortstondige speculatieve bubbel in de gasprijs?

Koen Schoors. Beeld Thomas Sweertvaegher / Getty Images
Koen Schoors.Beeld Thomas Sweertvaegher / Getty Images

Koen Schoors is een Belgisch econoom en hoogleraar aan de Universiteit Gent. Zijn column verschijnt voortaan maandelijks.

Koen Schoors

Russische leiders zijn altijd al bereid geweest gasleveringen te misbruiken om andere landen mee te chanteren. Georgië en Armenië ondervonden het al in de vroege jaren negentig en nadien zijn er talloze gevallen geweest.

West-Europa is lang ziende blind gebleven voor het evidente geopolitieke risico dat onze almaar stijgende energieafhankelijkheid van Rusland met zich meebracht. Nu ondervinden we voor de eerste keer de gevolgen. Het is een hard ontwaken.

Rusland blokkeert grotendeels de gasuitvoer naar de EU en creëert door sabotage aan Nordstream ook onzekerheid over Noorse gasleveringen aan EU-landen.

Het doel is om de prijzen hier zo drastisch de lucht in te jagen dat er een sociaaleconomische malaise ontstaat, zodat we met hangende pootjes de steun aan Oekraïne opzeggen, de sancties tegen Rusland opheffen, hun bevroren buitenlandse reserves weer vrijgeven, en hen smeken de gasleveringen weer te hervatten. Maar dat schip heeft de haven verlaten.

De economische machtsstrijd tussen Rusland en de EU deed niet alleen de gasprijzen de pan uitrijzen. Omdat we zo dwaas zijn om zelfs in oorlogstijd de elektriciteitsprijzen te koppelen aan die gasprijzen, gaan ook de elektriciteitsprijzen door het dak.

De voedselprijzen volgen, want de gasprijs bepaalt de kost van kunstmeststoffen, productie in serres, en koeling. Bovendien bedreigt de oorlog in Oekraïne de productie en export van basisproducten zoals graan en plantaardige olie.

De lonen passen zich altijd aan stijgende energie- en voedselprijzen aan. In België gebeurt dit via automatische indexatie, maar ook in andere landen zullen werknemers hogere lonen eisen om de stijgende levensduurte te compenseren.

Als de energiekosten en de lonen stijgen, stijgen ook de kosten van de bedrijven. Omdat bedrijven kostenstijgingen minstens gedeeltelijk doorrekenen aan hun klanten om zelf het hoofd boven water te houden, leidt dit tot de inflatoire loonprijsspiraal waar we nu inzitten.

De inflatie verschilt van land tot land en is met name hoog in België. Dat heeft deels te maken met de snelheid waarmee lonen zich aanpassen aan de levensduurte. In landen waar dit automatisch en relatief snel gebeurt, zoals België, draait de loonprijsspiraal sneller en stijgen de prijzen dus sneller.

Maar het heeft ook te maken met de manier waarop een aantal landen, zoals Spanje, Portugal, Frankrijk en nu ook Duitsland, de prijsstijgingen van gas en elektriciteit beperken bij de bron.

Veel economen blijven tegen prijsinterventies, omdat ze geloven dat hogere prijzen net efficiënt zijn. Zij argumenteren dat de hogere gasprijzen leiden tot een sterke daling van het gasverbruik en dus helpen om het probleem op te lossen.

We zien inderdaad dat het verbruik sterker daalt in landen die de prijzen volop laten spelen. Maar het is ook zo dat de huidige prijsstijging voor een belangrijk gedeelte wordt gedreven door blinde paniek en speculatie.

Er is immers geen tekort aan gas. Het probleem is dat Rusland haar bestaande contracten met de EU niet langer wil respecteren, maar bij gebrek aan pijpleidingen en LNG-terminals voorlopig ook niet in staat is voldoende alternatieve klanten te vinden voor haar gas.

Maar volgend jaar al zal Rusland extra gas kunnen verkopen aan nieuwe klanten, wij zullen extra gas kopen van andere leveranciers, en de wereldgashandel zal zich verplaatsen. Aangezien er dan ook een recessie zal zijn, komt er allicht een implosie van de gasprijs.

Hoezo is het dan efficiënt om ons economisch en sociaal weefsel te laten aanvreten door een kortstondige speculatieve bubbel in de gasprijs? Zou het niet beter zijn om de gasprijs te plafonneren op een prijs die substantieel hoger ligt dan de vroegere prijs, maar lager dan huidige waanzin?

Idealiter komt de EU tussen op de Europese groothandelsmarkt van gas en betaalt ze de kosten boven het gasprijsplafond terug. Zo dalen de gas-, elektriciteits- en voedselkosten tot een beheersbaar niveau, maar behouden we stimulansen om energie te besparen.

Dit hoeft niets te kosten. De Europese gasprijssubsidies worden deels gecompenseerd doordat andere overheden minder moeten uitgeven aan beschermingsmaatregelen omdat er simpelweg minder te beschermen valt. Bovendien kan de EU het resterende deel van de gasprijssubsidie terugverdienen via een bijkomende belasting wanneer de gasprijs onder het plafond daalt, via een cliquet-systeem.

Zo smeren we de klap van deze speculatieve prijspiek uit over de tijd en eindigen we in een evenwicht met een iets hogere en stabielere gasprijs, minder verbruik, en zonder sociale en economische ineenstorting. Doen!

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234