Donderdag 19/09/2019
Mark Elchardus. Beeld rv

Column Mark Elchardus

Hoe ik mijn geloof in politiek en democratie deze week bijna kwijt was

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel en opiniemaker bij De Morgen.

Hoe hardnekkig ook mijn geloof in politiek en democratie, deze week was ik het bijna kwijt. In de Kamer circuleert een voorstel, fel gesteund door Groen, om experts in de plaats van gemandateerden van partijen te laten zetelen in de verschillende raden van bestuur, commissies en instituten waarvoor u en ik betalen en waarop onze vertegenwoordigers derhalve toezicht moeten houden.

Het voorstel wil dat wij, burgers, betalen, zwijgen en knikken. Deze aanslag op de democratie is bijzonder pijnlijk omdat hij van politici komt. Het regime waarnaar zij streven kreeg inmiddels een naam: ondemocratisch liberalisme. U en ik en onze verkozenen zitten daar voor spek en bonen bij, terwijl cruciale beslissingen en toezicht worden toevertrouwd aan bedrijven, lobbyisten, zogeheten experts, panels, jury’s, rechters, commissarissen, kortom, lui die niet verkozen zijn en geen verantwoording moeten afleggen.

Radicalisme is hier op zijn plaats. Doortastend het lobbywerk aan banden leggen en transparant maken, de primauteit van de politiek herstellen, mensen verkiezen die effectief toezicht willen houden op wat er met ons geld gebeurt, de burgers greep geven op hun overheid en hun leven. Bovenal, op een democratische manier verhinderen dat de voorstanders van ontdemocratisering nog in het parlement belanden.

Unia

Aanleiding voor het huidige rondje ontdemocratisering is de mogelijkheid dat het Vlaams Belang één vertegenwoordiger mag aanduiden in de raad van bestuur van Unia (het gelijkekansencentrum). Nu lijkt net zo’n vertegenwoordiger nuttig voor een instelling die een gebrek aan onpartijdigheid krijgt aangewreven. Niets beter dan een kritische aanwezigheid om dat beeld, als het onjuist is, te corrigeren. Toegegeven, het Vlaams Belang formuleert zijn kritiek op een manier die een sereen debat allerminst bevordert. Zijn fractieleider in het Vlaams Parlement omschreef Unia als een “instituut van klagende allochtonen”. Even slikken. 

Nooit verlegen om een originele zet ging De Standaard ervan uit dat een dergelijke uitspraak toch ruim aandacht verdient. De krant ging ze meteen factchecken. Van kwaad naar erger dus. “Niet waar” zo werd gesteld op basis van een rekenkunde die misschien wel politiek correct is maar gevoelig verschilt van wat wij op school leren. Zo blijkt 866 nu een vierde van 2.555 te zijn.

Unia erkent zeventien gronden van discriminatie, maar 46 procent van hun dossiers in 2018 had betrekking op slechts twee daarvan: ras en religie. Dat bevestigt het beeld van een instituut van klagende allochtonen niet, maar wettigt wel de vraag hoe het komt dat een dergelijke grote proportie dossiers te maken heeft met uitgerekend de twee criteria die een band met allochtonen suggereren?

Ruime interpretatie

De maatschappelijke opdracht van Unia is belangrijk. Daarom verdienen de aantijgingen van partijdigheid een helder, betrouwbaar en afdoend antwoord. Men kan zich op basis van de lectuur van de jaarverslagen van Unia niet ontdoen van de indruk dat het instituut een heel ruime interpretatie van begrippen als ‘discriminatie’ en ‘racisme’ nastreeft, terwijl uit die verslagen geenszins blijkt dat dit streven de maatschappelijke opdracht van het centrum effectief dient. 

Hoe wordt in onze rechtsbedeling het risico op discriminatie en geweld, dat voortvloeit uit wat mensen zeggen, precies ingeschat? Ligt de focus van Unia niet al te exclusief op de discriminatiewetgeving, onvoldoende op het geheel van de grondwettelijke vrijheden en rechten? Krenkt het opreden tegen hate speech de vrijheid van meningsuiting; het optreden tegen discriminatie op de huurmarkt het eigendomsrecht? Waarom wel of waarom niet? Is er voldoende aandacht voor onterechte en lichtzinnige beschuldigingen? Als die er zijn, hoe worden zij aangepakt? Leidt de huidige wetgeving, haar toepassing en het optreden van Unia effectief tot minder racisme, minder discriminatie, beter samenleven? 

Genoeg stof voor een onpartijdig onderzoek. Politici kunnen experts daarmee belasten en de bevindingen gebruiken voor een breed maatschappelijk debat en, mocht daar aanleiding toe zijn, voor gepaste maatregelen.

Directeur Els Keytsman bij de presentatie van het jaarrapport van Unia, 24 juni jl. Beeld BELGA

Die aanpak lijkt evident, maar is dat blijkbaar niet meer. Misschien zit de oorzaak van onze politieke problemen dieper, in de hedendaagse persoonlijkheid en haar gebrek aan zelfbeperking. Veroorloof mij een suggestie, nu er zovele nieuwe en jonge volksvertegenwoordigers aantreden. Probeer wat minder jezelf te zijn. Dat hardnekkige zoeken naar je zelf, zo blijkt, leidt naar therapie, Prozac en Xanax. Probeer gewoon de je toebedeelde rol goed te spelen. Het is het proberen waard: politici die aan politiek doen, journalisten die journalistiek bedrijven, onderzoekers die onderzoeken… en columnisten die zich met alles bemoeien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234